SLAPELOOSHEID: VOORAL EEN PROBLEEM ALS JE WAT OUDER BENT

Hoewel slapeloosheid op elke leeftijd kan voorkomen, zijn het vooral ouderen die op het spreekuur van de huisarts klagen over een verstoorde nachtrust. Naar schatting dertig procent van de Nederlandse bejaarden heeft slaapproblemen. Hoe komt het dat vooral op oudere leeftijd de nachtrust verstoord raakt, en wat is er aan te doen?

Tussen het 25e en het 45e levensjaar is het slaappatroon vrij stabiel: meestal slapen we zo'n zeven tot acht uur per nacht. Maar zodra we deze leeftijd gepasseerd zijn blijken we met minder slaap te kunnen volstaan: zes uur is dan voor de meeste mensen voldoende. Waarschijnlijk komt dat, omdat we in deze
levensfase minder energie verbruiken. We vullen onze tijd met -vaak "zittend"- werk en allerlei sociale verplichtingen, sportbeoefening komt vaak op het tweede plan, en de noodzakelijke portie dagelijkse lichaamsbeweging schiet er vaak bij in. Dat laatste geldt zeker naarmate we het tijdstip van ons pensioen naderen. Dat we met minder slaap toekunnen is eigenlijk een normaal verschijnsel: ons lichaam stemt immers altijd de slaapbehoefte af op de mate waarin we aktief zijn.

SLAAPPATROON VERANDERT

Niet alleen in de slaapbehoefte, maar ook in het slaappatroon treden veranderingen op. Terwijl jonge volwassenen meestal binnen 20 minuten inslapen blijken ouderen daar veel meer moeite mee te hebben. Bovendien wordt de slaap veel minder diep.
Bij ieder mens verloopt het slapen in een golfbeweging met periodes van diepe en lichte slaap en daarnaast REM-slaap(de fasen waarin we soms levendige dromen hebben). Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken, dat juist de diepe slaapfasen ervoor zorgen dat we ons 's morgens verkwikt voelen. Omdat nu het aandeel van de diepe slaap steeds kleiner wordt (en op hoge leeftijd zelfs bijna geheel verdwijnt) voelen veel oudere mensen zich 's morgens niet uitgerust.
Ieder mens beschikt bovendien over een ingebouwde "biologische klok", die het ritme van waken en slapen bestuurt. Onze hersenen bepalen wanneer het moment gekomen is om te gaan slapen en wanneer het tijd is om weer wakker te worden. Bij het ouder worden wordt dit slaap-waakritme minder uitgesproken, en dat verklaart waarom bejaarden overdag gemakkelijk een dutje kunnen doen en 's nachts juist problemen hebben met doorslapen. Die korte dutjes overdag hebben hun weerslag op de nachtelijke slaap. Want elke keer dat iemand in slaap valt treedt eerst de diepe slaap in. Iemand die een paar keer per dag een "hazenslaapje" doet, heeft er dus al gauw een a twee uurtjes diepe slaap opzitten. Met het meestal onvermijdelijke gevolg, dat men 's nachts minder goed kan slapen.

INVLOED VAN STRESS

Spanningen en problemen kunnen een mens op hogere leeftijd ook uit de slaap houden. Naarmate je leven vordert kunnen er ingrijpende gebeurtenissen optreden, die stressreacties veroorzaken: je kinderen gaan het huis uit, je carriere verloopt niet zoals gepland, of je komt zonder werk te zitten, je huwelijk loopt spaak, dierbaren overlijden... Gevoelens van eenzaamheid en depressie kunnen bij tijd en wijle de nachtrust verstoren. Soms gaat zo'n tijdelijke slaapstoornis een eigen leven leiden; doordat men verwacht toch niet te zullen slapen komt men in een vicieuze cirkel terecht. Slaapmiddelen worden dan nogal eens te hulp geroepen om te pogen die vicieuze cirkel te doorbreken.

VOORZICHTIG MET MEDICIJNEN!

Mensen "op leeftijd" gebruiken in de regel vaker geneesmiddelen dan jongeren. Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze inslaap- en doorslaapproblemen kunnen veroorzaken. Dat geldt bijvoorbeeld voor sommige bloeddrukverlagende middelen, en medicijnen ter behandeling van astmatische bronchitis, "plastabletten" (diuretica) en pijnstillers die caffeine bevatten.
Voorzichtigheid is geboden, omdat met het ouder worden medicijnen minder snel door het lichaam worden afgebroken en uitgescheiden, waardoor de kans op bijwerkingen groter wordt.

EN NU DE REMEDIE...

Dit zijn slechts enkele oorzaken van slaapproblemen op latere leeftijd. Wilt u uw problemen grondig aanpakken en echt beter leren slapen, lees dan de beide boekjes met tips en adviezen voor een gezonde nachtrust.