|
‘Die rooie
schoolmeester van Akkerwoude’ www.meesterklok.nl
laatst
bijgewerkt: 25 oktober 2011 |
home biografie levensloop jeugd burdaard akkerwoude tweede wereldoorlog pers info contact links
Tweede Wereldoorlog
▼▼ Proclamatie bevrijding Dantumadeel ▼▼
Detail verzetsmonument
Damwoude, David v. Kampen;
tekst: Freark Dam
Kloks verzet tegen de Duitse bezetter begon voor hem zelf bijna
ongemerkt. Hij gaf in zijn school in
Akkerwoude gelegenheid voor bijeenkomsten van de SDAP, zolang deze
vergaderingen waren toegestaan. Later vonden ook illegale bijeenkomsten plaats
op de zolder van de winkel van Kloks schoonvader Sipke Blumers aan de Molenweg
in Murmerwoude. (nu: Chinees Indisch restaurant Jin Guang). Toen een kennis
kwam vragen om adressen voor onderduikers was dat een duidelijker stap in de
richting van verzet, gevolgd door het daadwerkelijk onderbrengen van mensen, op
vaak wat meer afgelegen boerderijen. Ook begon hij toen met het ophalen van
geld voor de vrouwen van onderduikers die onverzorgd achterbleven.
Inmiddels was hij
ook begonnen met het ‘ritselen’ met bonkaarten in verband met de distributie,
of beter: de rantsoenering van voedingsmiddelen en andere artikelen, zoals
kleding. Ook was hij al snel betrokken bij het vervalsen van
identiteitsbewijzen. Hij werkte voornamelijk in z’n eentje. Eind 1942, begin
1943 nam het verzet een hardere en meer gestructureerde vorm aan. Samen met
timmerman-aannemer Klaas Wijbenga uit de Valom en gemeenteambtenaar Douwe de
Vries vormde Klok een driemanschap dat leiding gaf aan de illegale activiteiten
in Dantumadeel. In elk dorp was een hoofdcontactpersoon die op zijn beurt weer
over verschillende contactpersonen beschikte. Binnen het driemanschap was Klok
belast met de afdeling onderduikers en alles wat daarbij hoorde.
Vanaf dat moment
was Klok, in de illegaliteit bekend als Jansma, bijna onafgebroken in de weer.
Door hemzelf of via hem werden tientallen veelal joodse onderduikers
ondergebracht op veilige adressen. Zelf ‘logeerde’ hij in verband met de
veiligheid in deze tijd op meer dan vijfentwintig verschillende adressen. Klok
gold voor velen als uiterst betrouwbaar en moedgevend in deze donkere tijden. ‘Zijn
rustige uitstraling, zijn kalme stem en zijn overtuigende spreektrant boezemden
ontzag in. Bang was hij evenmin, want bij diverse razzia’s stapte hij doodgemoedereerd tussen de rijen Duitse
militairen en diens Nederlandse handlangers door.’ (Friesch Dagblad 29
oktober 1997; zie: Pers). Zo werd het volkomen geaccepteerd (en
gewaardeerd!) dat de als niet-kerkelijk en niet-gelovig bekendstaande Klok op
een zondagmorgen de preken van de dominees Engelsma en Wijnia in de Hervormde
en Gereformeerde Kerk onderbrak om te waarschuwen voor een razzia van
landwachters en dreigende arrestatie van jonge mannen voor de Arbeitseinsatz.
Meester Klok
in de jaren 1930
Het vertrouwen dat hij genoot, heeft hem in de
oorlogstijd waarschijnlijk meermalen voor arrestatie behoed. Zijn buren hielden
een oog in het zeil en waarschuwden soms voor dreigend gevaar. Veel N.S.B’ers
moeten ook van zijn activiteiten geweten hebben, maar òf ze deinsden er voor
terug hem te verraden, òf ze wachtten op een beter moment om een grotere slag
te slaan. Het kwam voor dat kinderen van N.S.B.’ers die bij hem in de klas
hadden gezeten, of nog zaten, hem kwamen waarschuwen: ‘Ze (landwachters,
N.S.B’ers) zaten te praten bij ons thuis in de kamer, er komt een razzia en ze
hebben het heel vaak over u gehad.’ Ook toen Klok in januari 1945 definitief
‘verdween’, bleek via een van de kinderen van een NSB’er dat ze heel goed wisten
waar meester Klok zat.
Op 14 april 1945 werd Dantumadeel bevrijd. Klok
heeft vanaf het balkon van het gemeentehuis al zijn invloed aangewend om te
voorkomen dat de feestvreugde te vroeg losbarstte omdat nog niet alle gevaar
geweken was. Ook kon hij door zijn beheerste optreden voorkomen dat men zich in
zijn blijdschap en in blinde woede tegenover de landverraders overgaf aan
excessen.
Op 25 april werd hij benoemd tot waarnemend
burgemeester van Kollumerland c.a.
In 1947 volgde de benoeming tot burgemeester van de
gemeente het Bildt.
Proclamatie (15 april)
na de
bevrijding van Dantumadeel op 14 april
1945
