Harnassen, harnassen en harnassen van Gotscha

LEGERMUSEUM OVER GOTSCHA'S WERK

Gotscha's werk behoort tot de hoogste professionele standaard. Ik heb zijn werken kritisch beoordeeld en op basis van bevindingen heeft het Legermuseum in 1997 besloten, om hem de opdracht toe te vertrouwen om een replica te maken van het harnas van prins Maurits van Nassau, naar het origineel, dat wordt bewaard in de Hofjagd- und Rüstkammer des Kunsthistorischen Museums in de Hofburg te Wenen in Oostenrijk. Dit replica is in 1999 overgedragen aan het Legermuseum. Het replica harnas voldeed aan alle verwachtingen. Het is niet alleen precies gelijk tot in details zoals het origineel in Wenen, maar omdat is besloten het niet kunstmatig te verouderen, ziet het er nog mooier uit. Met zijn diep geblauwd oppervlak, contrasteert met vergulde klinknagels, sloten, haken en gespen. In feite ziet het er oorspronkelijk genoeg uit om de beschouwer er van te overtuigen hoe een harnas van een persoon met eminente status er in die tijd uitzag. Het harnas werd eerder getoond aan verschillende geïnteresseerde partijen en specialisten, en hun oordeel was heel gunstig. Men moet het in werkelijkheid kunnen zien om het op uitvoering en schoonheid te kunnen waarderen. Zelfs een leek ziet niet alleen de hoge kwaliteit, maar ook de cultuurhistorische waarde van Gotscha's vakmanschap. Het vakmanschap van Gotscha is haast uniek in Europa. Bij mijn weten zijn nog slechts twee personen werkzaam in verschillende landen, die in hun mogelijkheden en kwaliteit van hun werk zijn te vergelijken met die van Gotscha.

Harnassmid. Een harnassmid moet behalve een hoog gekwalificeerd ambachtsman te zijn nog veel meer kwaliteiten hebben. Hij moet zeer goed ingevoerd zijn in de harnasstijlen van weleer en een zeer grote kennis hebben van de versieringskunst, die in de door harnassen bestreken tijdsperken der gotiek, de renaissance en de barok totaal verschillend zijn.

Kunstenaar. Gotscha heeft naar mijn volle overtuiging bewezen, dat hij niet alleen deze vaardigheden en kennis heeft, maar ook inlevingsvermogen in die stijlen alsmede het benodigde vormgevoel. Ik wil best toegeven dat deze beide wezenlijke elementen naast het ambachtelijke niveau, ook gelden voor zogenaamde kunstsmeden, zoals die in Nederland bestaan voor restauratiewerk, kerkelijk smeedwerk en dergelijke, maar zelfs dat is niet voldoende om iemand tot een goed harnassmid te bestempelen. Hij moet namelijk een zeer grote anatomische kennis van het menselijk lichaam bezitten om een harnas in de juiste vormen en proporties te kunnen samenstellen, iets wat bijvoorbeeld een beeldhouwer ook moet hebben. Echter, de harnassmid moet zelfs meer dan de beeldhouwer weten, omdat hij ook nog de menselijke dynamiek moet kennen. Het harnas moet namelijk zó gemaakt worden dat het ook gedragen kan worden. Met andere woorden: bewegingen van afzonderlijke onderdelen moeten mogelijk zijn. Bij het maken van een product, waarbij behalve op het ambachtelijk vlak de kennis op diverse terreinen, zo vaak een kennelijk beroep moet worden gedaan op het interpretatieve vermogen van de vakman, is de kwalificatie kunstenaar respectievelijk kunstwerk volkomen terecht.

Jan Piet Puype

Seniorconservator van het Koninklijk Nederlands Leger- en Wapenmuseum

Secretaris generaal van de Internationale Associatie van Wapenmusea en Militaire Historie (IAMAM)

Riksdienst van Monumentenzorg

Kwaliteiten van Gotscha in de Nederlandse musea op gezette tijden ingezet kan worden bij restauraties, die op het vlak liggen van wapens, militaire kleding en aanverwante zaken. Gotscha is in zijn soort een kunstenaar die in Nederland simpelweg niet voor handen is.

Zijn vervaardiging van het harnas van Prins Maurits bijvoorbeeld is ongeëvenaard van schoonheid en kwaliteit. In de periode dat ik directeur van het Maritiem & Juttersmuseum op Texel was heeft Gotscha in 1995 een gewaardeerde bijdrage geleverd aan de tentoonstelling over Georgië en Texel. Gotscha is met zijn kunstzinnig ambachtelijk werk een verrijking voor de Nederlandse cultuur.

Drs. B. van Tilburg

Hoofd communicatie Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 17/10/2002