Hilversum

In 1882 kwam de Gooise Stoomtram voor het eerst aan op het kopstation in Hilversum. Het gemeentebestuur van Hilversum wilde absoluut niet een stoomtram toelaten in het centrum, vandaar dat de lijn nooit doorgetrokken is naar het stationsplein van de toenmalige Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM, nu NS). Aan het einde van de Larenseweg verrijst in 1902 een nieuw stationsgebouw. In 1911 wordt de locloods vanuit Laren overgeplaatst naar het 5.530 m² grote terrein waar een complete remise ontstond. Later wordt hier ook de hoofdwerkplaats gevestigd. De lang- gekoesterde wens om een ringlijn in het Gooi te krijgen vanaf Hilversum via 's Graveland naar Bussum is nooit in vervulling gegaan. Deels was dit al een paardentram (zie 's Graveland), echter met een smallere spoorwijdte.

Overzichtskaart van het traject door Hilversum. De blauwe nummers verwijzen naar de foto's hieronder. Ga met de muis over de kaart en klik ter hoogte van het GS station voor een detailkaart.

1. Het station van de Gooise in 1902, net nadat het is opgeleverd. Het oude GS logo bevindt zich nog steeds boven de ingang, want het gebouw bestaat nog (bron f.)

2. De Gooise was in feite een lokaalspoor met veel forensenverkeer vanuit de Gooise dorpen naar Hilversum en Amsterdam, ook omdat daar de stations van de spoorwegen stonden (SS en HIJSM). Veel scholieren maakten gebruik van de tram (bron 2.)

3. Links van het station lag het verbindingsspoor dat naar het emplacement van de HIJSM liep (zie ook foto 5 en 6). De spoorwijdte van de Gooise was hetzelfde als dat van HIJSM zodat het mogelijk was om bijvoorbeeld goederenwagons op de lokale lijn van de Gooise te gebruiken. Aanvankelijk gebruikte men daarvoor een koppelwagen met zowel een tram- als een treinstootbuffer (bron n.)

4. Hier staat een stoomtram gereed om naar Laren te vertrekken. Moment van de foto is onbekend (bron 1.)

5. Op het emplacement van de HIJSM bevond zich een draaischijf voor de locloods. Via het verbindingsspoor konden de locs van de Gooise hier keren zodat de machinisten beter beschut stonden voor de wind. De luchtfoto's komen oorspronkelijk van KLM aerocarto (bron n.)

 

6. Op deze luchtfoto is de spoorwegovergang links naast het HIJSM station te zien (in Hilversum beter bekend als de 'grote spoorbomen'). Aan de overkant komt juist een loc via het verbindingsspoor aanrijden om te gaan keren op de draaischijf. Achter het stationsgebouw van de Gooise is goed het perron van foto 4 te zien. Ook toen al waren de spoorbomen vaak lang gesloten. De ijzeren voetgangersbrug was daarom wel een uitkomst. In 1906 stemde het Hilversumse gemeentebestuur voor de aanleg van een tunnel onder het spoor. (bron n.)

7. Nog een plaatje van het station. Nu in de dertiger jaren van de vorige eeuw. De tekst 'Gooische Stoomtram' boven het raam is inmiddels vervangen door 'N.V. Gooische Tramweg Mij'. Later hingen hier de lichtbakken van de busmaatschappij(en) Centraal Nederland (CN), Midnet en nu Connexxion.

8. In de werkplaats langs de Larenseweg wordt motorwagen 12 onder handen genomen. De werkplaats is later ook voor de reparatie van bussen (CN) gebruikt (bron 6.)

8a. Iets verderop richting Laren een beeld van de Larenseweg of (lage) Laarderweg met aan de linkerzijde het spoor in ca. 1914 (bron n.)

8b. Nog meer richting Laren (en het huidige Den Uyl plein) ligt het spoor aan de rechterzijde van de Larenseweg. Ca. 1920 (bron n.)

9. Vanaf 1927 lag er tussen Hilversum en St. Janskerkhof te Laren een dubbel spoor. In de oorlog werd er vanaf twee kanten een spoor opgebroken waardoor er halverwege een S-bocht ontstond. De weggenomen rails werd gebruikt voor de herlegde baan Laren-Huizen die eerder was opgebroken vanwege de verbussing van vlak voor de oorlog. Toen de bussen door het brandstoftekort niet meer reden, was het herleggen van het spoor een logische stap (bron 1.)

10. Als gevolg van de spoorwegstaking van 17 september 1944 gingen ook de diensten van de Gooise plat. Het bedrijf was op 31 december 1943 overgenomen door de Nederlandse Buurtspoorweg Maatschappij (NBM). Na de bevrijding op 5 mei 1945 zou het toch tot augustus duren voor er weer trams door het Gooi reden. Door de toegenome drukte moest de NBM loc 22 van de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij (WSM) huren. De foto is van augustus 1946 (bron 1.)

11. NS loc 8129 voor de locloods te Hilversum in 1944. Deze machine werd ook wel de 'kikker' genoemd. Deze 33 ton wegende locs waren eigenlijk te zwaar voor het lichte tramspoor. Hierdoor kwam het regelmatig voor dat de rails plat gingen liggen en er ontsporingen ontstonden. Zo is het voorgekomen dat bij Naarden een personenrijtuig op 17 februari 1944 uit de rails liep en tegen een boom tot stilstand kwam. De conducteur kwam hierbij om het leven (bron 6.)

11a. Winter 1942. De tram versterkt de busdiensten tussen Laren en Hilversum. Hier Loc NTM 47 met rijtuig C560 (bron 9.)

11b. Zelfs goederenwagons worden ingezet om het schaarse materieel wat nog beschikbaar is voor personenvervoer aan te vullen. In 1943 heeft de NS Loc 8109 beschikbaar gesteld.

12. Met het laatste beetje materieel werden er in de oorlogsjaren toch vele passagiers vervoerd. Hier is een redelijk beeld van het emplacement achter het station (bron n.)

 

13. De allerlaatste passagierstram bij aankomst in Hilversum. Loc 16 met Görlitzer 22 wordt hier door Cor Vermeulen binnengereden. In het boek 'Daar reed toen de Gooise' beschrijft oudmachinist Bertus Rosenkrantz de afscheidsrit die hij maakte met zijn collega's en hun echtgenoten (bron n.)