Laren
"Laren wordt gehouden voor het oudste dorp van het Gooi. Sommigen veronderstellen dat de naam is afgeleid van 'Laar', ruimte, ledige plaats". Deze passage uit de 'Gids langs de Gooische Stoomtram' van 1882 is min of meer illustratief voor de wijdsheid en openheid van het Gooise landschap dat in die tijd vooral uit weiden, heidegebieden en zandverstuivingen bestond. Mede na het verdwijnen van de kuddes schapen is het Gooi beduidend bosrijker geworden. Neemt niet weg dat Laren (en ook Blaricum) een aantrekkelijke plek was (en is) voor kunst- en landschapsschilders die van heinde en ver kwamen en wellicht gebruik maakten van de stoomtram. Het was immers de ondernemer Jan Hamdorff, eigenaar van het gelijknamige hotel Hamdorff, die er in 1880 voor pleitte om een tramwegverbinding naar zijn dorp te realiseren. Dit zou zeker meer kunstenaars en toeristen naar zijn dorp (en dus zijn hotel) trekken. Het eerste station bij de opening van de lijn in 1882 was op de Brink voor logement 'de Vergulde postwagen' en in 1906 werd iets westerlijker het station in gebruik genomen (waar nu de stationsweg is). Ook de Remiseweg herinnert nog aan de aanwezigheid van de Gooise Stoomtram. Op de hoek van de Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat - Stationsweg staat nu een bronzen beeldje van een conducteur (zie foto 20).
|
1. Komende vanaf Bussum lag het spoor aan de rechterzijde van de Naarderstraat. Achter het kleine huisje stond hotel Blom waar ook een halte was. Net voorbij de bocht naar links zou later het voor Laren bekende Singermuseum gebouwd worden. Foto van rond 1900 (bron 2.) |
2. Toen in 1882 de tram naar de Brink in Laren kwam, fungeerde de boerderij rechts op de foto als station. Loc 2 neemt hier juist water in. Evenals loc 1 werd deze gebouwd door de Nederlandse Fabriek Werkspoor in 1907 (bron 2.) |
|
3. Hier staat loc 6 gereed voor vertrek vanaf de Brink naar Blaricum. De tram ernaast gaat naar Hilversum. Op deze foto staat nog het Waterstaatskerkje 'Sint Jan' dat later door de Basiliek vervangen zou worden. Foto van rond 1900 (bron 1.) |
4. Het straatje naar links (heet nu de Rijt) komt uit op de plek van de vorige foto. Als men achter de fotograaf de rails vervolgt komt men op de remiseweg uit waar toen een houten remise met locdepot was gevestigd. Hier stonden ook 6 dienstwoningen. Foto van rond 1900 (bron 2.) |
|
5. Komende vanaf Hilversum kwam men hier Laren binnen (nu Burgemeester Van Nispen van Sevenaerstraat) met links achter het schuurtje het toenmalige postkantoor. Het spoor gaat hier richting de Brink en achter de fotograaf zou in 1906 het nieuwe station geopend worden (bron 2.) |
6. Nog elk jaar wordt op 24 juni de St. Jansprocessie gehouden. Dit was ook voor de Gooise een topdag met soms wel 25.000 deelnemers die door de extra trams vervoert moesten worden. Al het beschikbare materieel werd dan ingezet o.a. in de vorm van vierwagentrams (bron h.) |
|
7. In 1906 kreeg Laren zijn nieuwe station op wat nu de stationsweg heet. Ongeveer ter hoogte van het hertenkamp iets voorbij het huidige chinese reataurant (bron a.) |
8. In 1924 maakte men met 'de Zus', het eerste motorrijtuig van de Gooise, een geslaagde proefrit naar Hilversum. De 'Zus' passeert hier juist het Sint Jan kerkhof en is nog geheel in de oude bruine kleur (bron 1.) |
|
9. De machinist en de stoker (leerling-machinist) van Loc 13 na aankomst in Laren. Foto van juli 1925. (bron 4.) |
10. Het meest tragische ongeval voor de Gooise is dat van 7 augustus 1927 vlak bij villa 'Groenendaal' op de Naarderstraat. Vier mensen kwamen hierbij om het leven en er vielen vele gewonden. Voor een uitgebreid verslag verwijzen we u naar de site van Otto (bron 1.) |
|
11. De frontale botsing zorgde voor een enorme ravage (bron e.) |
12. Loc 13 is hier inmiddels van de open wagen getrokken om de doden te kunnen bergen . Loc 17 (rechts) en 15 (links) staan nog steeds onder stoom (bron f.) |
|
12 a, b en c. Nog enkele foto's van de ravage ... "Dat zulke wreede verwoestingen aanrichtte onder de menigte blijde vacantiegangers, dat een viertal jongen menschen met een slag het leven ontnam en tal van anderen voor immer afgrijselijk verminkte. Links op den foto de directeur van de Gooische stoomtram de heer Augustijn - rechts de 33 jarige Emanuel Lisser uit Amsterdam. die met zijn vrouw en dochtertje tot de slachtoffers behoorde;het zoontje werd ernstig gewond. Dit drama heeft meer en hardvochtiger dan ooit aangetoond, dat er voor het middeleeuwsch vehinkel dat met een wijdsch woord Gooische Stoomtram heet, geen plaats meer is op de tegen woordiger verkeersaderen nabij Amsterdam. Het dak van het totaal vernielde open tramrijtuig werd eenige meters verder op den straatweg voor de villa Groenendaal neergesmakt. Onmiddellijk na de catastrophe werd met de opruiming een aanvang genomen door het personeel, dat naar de plaats des onheils werd gedirigeerd, om de stagnatie in het drukke Zondagsverkeer zoo gering mogelijk te doen zijn." Bron: 'Hilversum uit den oude doos' (x) |
|
|
13. De beruchte bocht bij de dorpsvijver 'de Koesweerd' en café 'het Bonte Paard' in 1935. Een anekdote verteld dat hier een dronke man door de tram werd overreden, maar tot ieders verbazing kwam er geen bloed tevoorschijn bij het kapot gereden been. Bij nader onderzoek bleek de ongelukkige een houten been te hebben (bron a.) |
14. De Gooise dorpen liggen op de flanken van een uitloper van de Utrechtse heuvelrug. Hierdoor hadden de trams nogal eens moeite om tegen de heuvel(s) op te komen. Hier wordt de motertram door een stoomloc tegen het Laarderhoogt opgeholpen. Voor de stoomlocmachinist was dit de zogenaamde opduwdienst. Foto van ca. 1935 (bron 1.) |
|
15. De trams naar Hilversum (rechts), Amsterdam (links) en Bussum (achteraan) staan in juni 1939 klaar voor vertrek (bron 4.) |
16. Loc 15 of 16 (hier niet duidelijk zichtbaar, maar wel herkenbaar aan het spoorstoot- en trekwerk) werd opnieuw ingezet in de oorlogsjaren voor de passagierstrams op de trajecten Bussum-Huizen en Bussum-Laren (bron f.) |
|
17. Op de trajecten die verbusd waren reden ook conductrices mee op de bus. Zij reden (nog) niet mee op de trams, maar indertijd had er een foto in de krant gestaan waarop leek dat een conductrice een vertreksein gaf aan de machinist. Bij de foto stond het onderschrift dat het hier om de eerste vrouwelijke stationschef van Nederland ging. Dat was dus niet juist want bij nader onderzoek bleek dat zij slechts de tram uit had staan zwaaien. Haar naam was Gonny Zwaan (bron f.) |
18. Motortram 1 ('de Zus') is ten opzichte van de andere motorwagens herkenbaar aan de afwijkende ramen) staat rechts klaar voor vertrek naar Hilversum. De tram links is er een uit de serie 2-9. De lichtzuil rechts op de foto werd in 1931 bij het 50-jarige jubileum door het personeel aan de directie geschonken (bron a.)
|
|
18a. De "Zus" staat op 10 september 1939 te Laren klaar voor een 'opdrukdienst'. Ook het oude Beijnes-rijtuig 15 staat klaar voor de te verwachten drukte (bron 9.) |
18b. Motorrijtuig 13 met een aanhangrijtuig uit de serie 50-59 staat gereed voor vertrek naar Amsterdam op 12 augustus 1939 (bron 9.) |
|
18c. Hier wordt een motortram voorzien van brandstrof op 10 september 1939. Rechts de lichtzuil op de sokkel (bron 9.) |
18d. WSM loc 22 met een bont samengestelde tram in 1946. Net links voor de loc de met stro ingepakte watertap (bron 9.) |
|
19. De Remiseweg in 2006. Per 31 december 1943 neemt de Nederlandse Buurtspoorweg Maatschappij (NBM) de Gooise Tramweg Maatschappij over. De NBM zal uiteindelijk overstappen op busvervoer en veranderd haar naam via Centraal Nederland (CN) en Midnet in Connexxion. De voormalige tramhalte Remiseweg is nu een bushalte en staat nog altijd op dezelfde plek. Connexxion vierde in 2006 haar 125 jarig bestaan en dat had mede met de zojuiste genoemde overname van de Gooise Stoomtram te maken. Connexxion heeft nog altijd een kantoor in het voormalige GTM station in Hilversum. Ook de erachter liggende remise en werkplaatsen zijn gebruikt voor reparatie aan de bussen (zie ook Hilversum). Het tramstation Laren heeft ook nog jaren dienstgedaan als busstation (het stationsgebouw zelf is kort na de oorlog afgebroken). Het toenmalige rangeerterrein met de perrons is nu een parkeerplaats.
|
20. Het bronzen beeldje wat herinnert aan de Gooische staat op de oude sokkel waar ooit de lichtzuil op stond die de werknemers van de Gooische bij het 50 jarig jubileum in 1931 aan de directie cadeau deden. |