Prostaatkanker Artikelen

VERANTWOORD TRAINEN

INTEGRATIE VAN FYSIEKE ACTIVITEIT EN SPORT BIJ KANKERPATIËNTEN

AANZET TOT EEN ANDERE LEVENSSTIJL

Inhoud van 2 lezingen gegeven door Prof. Bourgois,

samengevat door Marie-Rose Peeters

Prof. Jan Bourgois (Ph.D.) is inspanningsfysioloog en verbonden aan het UZ Gent (België).

Hij begeleidt ook borstkankerpatiënten die deelnemen aan het Eurekaproject (te vergelijken met Herstel en Balans in Nederland). Hij is zelf beroepsroeier geweest en begeleidt nog steeds de Belgische roeiers die deelnemen aan de Olympische spelen.

De eerste lezing was tijdens het Eurekaproject zelf, en dus uitsluitend voor borstkankerpatiënten.

De tweede lezing was voor kankerpatiënten in het algemeen en kwam grotendeels overeen met de eerste lezing, maar was wel uitgebreider.

Oorzaken van (borst)kanker

- erfelijk

- hormonaal

- voeding

- slaapstoornissen

- gebrek aan fysieke activiteit

- stress

Bij fysieke activiteit heb je 25% minder risico op kanker.

Want: - het oestrogeenniveau daalt (borstkanker)

- het testosteron daalt (prostaatkanker)

Je moet 3 tot 4x per week een fysieke activiteit doen zoals joggen, goed doorwandelen, fietsen, skeeleren, rolschaatsen, ijsschaatsen, langlaufen, roeien, zwemmen.

Zoveel mogelijk verschillende sporten beoefenen is het best, omdat je dan verschillende spiermassa’s traint.

Vermoeidheid en kanker

Kanker scheidt substraten af die vermoeidheid veroorzaken.

Kanker (de ziekte en de behandelingen) zorgt ervoor dat de spieren in volume en kracht verminderen. Je krijgt meer bind- en vetweefsel. Je krijgt verlies aan spiermassa (spieratrofie) en botmassa (osteoporose).

17 à 30% van de patiënten blijft ook ná de behandelingen vermoeid.

Stress à immuunsysteem wordt onderdrukt à vermoeidheid.

Als je vermoeid bent heb je de neiging meer te gaan rusten à je fysieke fitheid vermindert à je relatieve taakbelasting (b.v. bij emmers water dragen) stijgt à je vermoeidheid stijgt à je gaat meer rusten à vicieuze cirkel, waarbij je steeds meer vermoeid wordt.

Hoe meer je rust, hoe slechter het wordt.

DUS, als je vermoeid bent: NIET rusten! (behalve in de gevallen beschreven bij “contra-indicaties” hieronder).

WEL: je dagen leren plannen en rustmomenten inschakelen vóór je moe bent (b.v. 15 à 20 minuten relaxatie, zeker vóór het slapengaan).

Relaxatie, gezonde voeding, een goede slaap, belang hechten aan de psychologische aspecten en voedingssupplementen kunnen de vermoeidheid verminderen.

Effecten van fysieke activiteit

- 20 tot 50 % minder kans om kanker te ontwikkelen (dit geldt o.a. voor darm-, prostaat-, borst- en longkanker)

- de neveneffecten tijdens de behandelingen (vermoeidheid, braken) dalen

- de cardiotoxiciteit t.g.v. de chemo daalt

- de tumoren verminderen in grootte

- je vermindert de hormonen en dus ook de kanker

- bloeddoorstroming verbetert

- immuunsysteem wordt versterkt à minder griep, verkoudheden e.d.

- je vormt zelf antioxidanten

- de levenskwaliteit stijgt

- de fysieke fitheid blijft gelijk of stijgt

- psychische stress daalt

Té veel sporten (b.v. 35 uur trainen per week) onderdrukt het immuunsysteem ook. Een topatleet is zeer vatbaar voor infecties. Inspanningen > 2 uur onderdrukken het immuunsysteem tot 48 uur na de inspanning en zijn dus niet goed.

Verantwoorde fysieke activiteit

- uithoudingsvermogen

- kracht

- lenigheid

- coördinatie

Het uithoudingsvermogen stijgt als je aëroob en dynamisch traint.

Aërobe training wil zeggen dat er veel meer zuurstof dan normaal door het lichaam gepompt wordt.

Je mag niet buiten adem zijn, je moet gewoon kunnen blijven praten met de persoon die naast je loopt (fietst, zwemt,…). Als je moet snakken naar adem à niet goed.

Maximale hartfrequentie: 220 min je leeftijd. Iemand van 20 jaar mag dus maximaal 200 hartslagen per minuut hebben.

Bij het sporten moet de hartslag tussen 60 en 80 % van je maximale hartslag liggen.

In dit voorbeeld dus tussen 120 en 160 hartslagen per minuut.

Dynamisch: de spier verkort en verlengt.

Minimaal 3 tot 4 x per week gedurende 1 uur trainen.

De intensiteit moet aëroob zijn.

B.v. 60 minuten lopen of 90 minuten fietsen, of dagelijks 30 minuten.

3 uur in de tuin werken = 1 uur lopen.

Kracht à -krachttraining à onder begeleiding!

Is goed tijdens therapie (chemo, bestralingen) à de spiermassa gaat niet verminderen.

- spelsporten (golf, handbal, voetbal,…) à mag pas na therapie.

Nuttige tips

- altijd een warming-up en cooling-down (10 à 15 minuten)

- langzame opbouw en voldoende recuperatie b.v. rustig fietsen – sneller fietsen afwisselen. Hoe langzamer je opbouwt, hoe langer het effect blijft. Dus: in het begin b.v. 2 minuten traag, 2 minuten snel, en dat 4 x na elkaar.

Op 6 maanden tijd opbouwen naar 2 minuten traag en een uur snel.

- registratie lichaamsgewicht en hartfrequentie. Elke morgen je hartfrequentie in rust meten. Als die plots stijgt is het een teken dat je je lichaam aan het overbelasten bent.

- logboekje bijhouden à een agenda apart voor sport. Elke dag opschrijven wat en hoeveel je aan sport doet à is zowel controle als motivatie.

- vooraf PLANNEN wanneer je gaat sporten à vaste dagen en uren

- VOOR DE REST VAN JE LEVEN FYSIEKE ACTIVITEIT BLIJVEN DOEN. STOPPEN = ACHTERUITGAAN. Hieronder wordt ook de fysieke activiteit door dagdagelijkse zaken zoals poetsen, vensters wassen e.d. verstaan.

Dat gaat je in conditie houden. Sporten moet erbij komen.

- Sportactiviteit ten laatste 3 tot 4 uur vóór je gaat slapen.

- Voldoende nachtrust à REGELMAAT IN JE SLAAPPATROON! à ALTIJD OP HETZELFDE UUR OPSTAAN EN GAAN SLAPEN! (Anders verstoor je je bioritme en recupereer je minder).

De slaap is dé recuperatiefase bij uitstek. Als je eens later gaat slapen à toch op hetzelfde uur opstaan!!!

Voeding en vochtbalans

- voldoende koolhydraten, b.v. spaghetti

- voldoende vochtinname à bijkomend 0,8 l/dag drinken per uur dat je sport. Vochtverlies aanvullen binnen de 2 uur na een inspanning à om het kwartier een glas water drinken, niet alles in één keer.

Contra-indicaties voor fysieke activiteit (d.w.z. dat je in de onderstaande gevallen moet wachten met de hiervoor beschreven manier van sporten)

- hartfrequentie onregelmatig of >100

- koorts of pijn à 2 dagen wachten

- misselijkheid of braken à 24 à 36 uur wachten

- chemo à 24 uur wachten

- bloedplaatjes < 50000/mm³

- hemoglobine < 10,0 g/dl

Besluit

Fysieke activiteit en sport zijn verantwoorde, niet-medicamenteuze interventies om de vermoeidheid van kankerpatiënten of overlevenden van kanker te reduceren en hun levenskwaliteit te verhogen.

Het is vaak niet de voeding die de mens ziek en dik maakt, wel het gebrek aan fysieke activiteit.

Dit wil zeggen: slechte voeding kan kanker veroorzaken, gezonde voeding (en voedingssupplementen) kan de vermoeidheid verminderen. 

Dus: als je gezond eet, maar voor de rest de hele dag geen beweging hebt, zal je ook ziek en dik worden.

Fysieke activiteit is dus minstens even belangrijk als gezonde voeding.