Ethiek voor homoseksuele christenen
In de strijd om
gelijke rechten voor homoseksuelen is de vraag naar wat nu wel of
niet geoorloofd is vaak wat achterwege gebleven.
Sterker nog, het stellen van die vraag werd soms gezien als
verraad aan de goede zaak. We moesten ons bevrijden van alle
heteroseksuele normen die ons gevangen en in de kast hielden.
Het gevolg is dat homoseksuelen in Nederland nu inderdaad (bijna)
gelijke rechten hebben maar geen eigen normen en waarden bezitten
die bepalen wat je nu wel of niet mag doen. Vaak is alles
overboord gegooid en heeft men bijvoorbeeld teleurgesteld
afscheid genomen van de kerk en haar normen. Maar welke normen en
waarden zijn daarvoor in de plaats gekomen? Of doet ieder maar
wat goed is in haar of zijn ogen?
Het
verschil tussen normen en waarden
Veel mensen spreken over normen en waarden of het ontbreken
daarvan. Maar normen en waarden zijn niet hetzelfde. Waarden
zijn iets in de mens zelf (bijvoorbeeld
"eerlijkheid").
Een waarde kun je zien als een
collectieve neiging om een bepaalde gang van zaken te verkiezen
boven een andere, ze hebben een plus- en een minpool
(bijvoorbeeld slecht tegenover goed, lelijk tegenover mooi, vuil
tegenover schoon enz). Waarden horen tot de eerste dingen die
kinderen leren (niet bewust maar impliciet).
Ontwikkelingspsychologen menen dat rond het tiende levensjaar de
fundamentele waarden van het kind stevig verankerd liggen en
veranderingen na die leeftijd moeilijk zijn. Juist omdat veel
waarden zo vroeg in het leven zijn verworven blijven ze onbewust
en daardoor ook onbespreekbaar. Voor buitenstaanders zijn ze niet
direct zichtbaar. Zij kunnen alleen worden afgeleid uit de manier
waarop mensen onder allerlei omstandigheden handelen.
Normen zijn
altijd van buiten opgelegd (bijvoorbeeld "Gij zult
niet liegen"). Normen worden daarom ook altijd van waarden
afgeleid. Normen zijn zo de
standaarden voor waarden die binnen een groep of categorie mensen
gelden.
Verschillende
soorten waarden
Je kunt verschillende soorten waarden onderscheiden. De twee die
belangrijk zijn voor dit artikel:
vitale waarden: zoals leven, kracht,
zelfontwikkeling
morele waarden: zoals naastenliefde, trouw,
rechtvaardig leven
Welke waarden zijn
het belangrijkste?
In onze tijd is de dominante opvatting dat vitale
waarden of economische waarden (het leven gaat om geld verdienen)
de hoogste waarden zijn en dat morele waarden daaraan
ondergeschikt zijn. Vrij vertaald betekent dit dat het altijd
moet gaan om jouw leven. Jij moet daar uiteindelijk het
meeste zien uit te halen desnoods tenkoste van de ander en de
naastenliefde, tenkoste dus van de morele waarden. Hierbij hoort
ook de gedachte dat ieder voor zichzelf maar moet uitmaken wat
voor haar of hem goed is. We halen het niet meer in ons hoofd om
tegen iemand te zeggen "zoiets doe je niet". Alles
wordt uiteindelijke een kwestie van individuele smaak. Dat lijkt
prachtig maar voor dat we het weten wordt kan dan ook
kannibalisme een kwestie van smaak worden.
Het kan ook anders,
Socrates en Christus hebben verkondigd dat niet het leven
zelf (de vitale waarde) maar het rechtvaardig
leven (de morele waarde) bovenaan moet staan. Zo is het
volgens hen beter onrecht te lijden dan onrecht te doen. Je mag
geen kwaad met kwaad vergelden en dat kan dan in het uiterste
geval je eigen dood tot gevolg hebben (Socrates en Jezus zijn dan
ook allebei vermoord).
De kern van de radicale ethiek van Jezus is dat we het moreel
goede moeten doen, onafhankelijk van wat anderen ons aandoen. De
morele waarden staan bij Jezus dus boven de vitale waarden.
Daarin kan de mens zich ook onderscheiden van de dieren. Alleen
dan komt er ruimte voor het "heilige", het goddelijke
in de mens omdat je boven jezelf uitstijgt.
Verschillen tussen
culturen en godsdiensten zijn verschillen in normen, niet in
waarden
Je kunt een cultuur hebben waarin bijvoorbeeld de
opgelegde (religieuze) norm is dat de doden altijd gecremeerd
moeten worden en een andere cultuur waarin dat absoluut verboden
is. Je zou denken dat deze twee niets gemeen hebben totdat je
door gaat vragen. Dan zul je ontdekken dat de waarde die daaraan
ten grondslag is hetzelfde is, bijvoorbeeld eerbied en respect
voor de doden. De waarde is gelijk maar de opgelegde norm
verschilt.
Conclusie: Wat
betekent dit voor christelijke homoseksuelen?
Ik denk het volgende: in navolging van Christus proberen een
rechtvaardig leven boven een leven te stellen waarin het alleen
maar gaat om er zoveel mogelijk voor jezelf uit te halen. Hoe zit
dat dan concreet met een paar hete hangijzers binnen de
homogemeenschap? Dat is een moeilijke vraag maar ik doe hieronder
een poging.
relatievormen: je kunt
een relatievorm kiezen waarin het rechtvaardig leven en
naastenliefde bovenaan staat en meer telt dan bijvoorbeeld het
zoveel mogelijk (seksueel) genot voor jezelf te behalen
openbare ruimte: hoe wij
ons als homoseksuele mensen manifesteren op straat of op een
parade bijvoorbeeld laat zien welke waarden wij belangrijk
vinden. Daarin laten we zien of wij de vitale waarden (zoals
eigenbelang), esthetische waarden (schoonheidsideaal) of morele
waarden (respect voor anderen) het belangrijkst vinden. Doen wij
mee aan de banalisering van de (seksuele) intimiteit of vinden we
dat te kostbaar om op straat te gooien?
coming out en
vooroordeel:
mensen die je veroordelen om je geaardheid doen dat vaak vanwege
een bepaalde opgelegde (religieuze) norm maar het kan goed zijn
dat daaronder bij hen een waarde zit (zorg om het leven, respect
voor God) die je wel met elkaar deelt. Soms lukt het je om tot
die laag door te dringen en te ontdekken dat je ondanks de
verschillende normen wel dezelfde waarden hebt.
sekserollen deze worden meestal niet beschreven als
'culturen', toch kan dat heel verhelderend zijn. Als we herkennen
dat er binnen elke cultuur een mannen-subcultuur bestaat die
verschilt van die van vrouwen, verklaart dit waarom traditionele
sekserollen zich zo moeilijk laten veranderen en hetero's zo
moeilijk om kunnen gaan met homoseksuelen. Vrouwen worden niet
ongeschikt geacht voor mannenwerk omdat ze daar technisch
gesproken niet toe in staat zouden zijn maar omdat zij geen
draagsters zijn van de symbolen, niet overeenkomen met de beelden
van helden, niet deelnemen aan de rituelen van de mannencultuur
die daar dominant zijn en omgekeerd. Gevoelens en angsten over
het gedrag van de andere sekse kunnen even heftig zijn als de
reacties van mensen op vreemde culturen. Dat is dus een uitdaging
voor iedereen die 'queer' is.
Wil je op deze pagina reageren en jouw reactie toevoegen aan dit artikel? Stuur dan een berichtje naar inspiritus.
Terug naar Inspiritus' index pagina
Links Homoseksualiteit
Je kunt op deze pagina reageren, een reactie toevoegen of hierover e-mailen: stuur een e-mail naar inspiritus.
Overige links
Sponsors van Inspiritus:
