Gamelan
Door R.S. Kromopawiro

Gedurende de koloniale periode heeft de toen opererende "Nederlandsche Handelmaatschappij" een complete gamelanset naar Suriname overgebracht. Al snel ontstond er de behoefte aan meer gamelansets. De contractarbeiders, die overdag moesten ploeteren voor een hongerloon, hadden in de avonduren behoefte aan ontspanning om de ellende van alledag en om de heimwee naar hun geboorteplaats te doen vergeten. Zo inventief als zij waren (Javanen zijn bijzonder inventief), begonnen zij met wat afvalmetaal te verzamelen en deze om te toveren tot heuse muziekinstrumenten. De gendhings (melodieën), die de Javanen toen speelden, waren vage herinneringen van die van vroeger op Java.

In 1990 heeft de Indonesische regering – in verband met de viering van 100 jaar Javaanse Immigratie – een complete set gamelanmuziekinstrumenten aan de Javaanse gemeenschap in Suriname geschonken. Deze set wordt heel intensief gebruikt voor het geven van cursussen in het gebouw van het Cultureel Centrum Suriname en in het Sana Budaya complex in Paramaribo.

De gamelanmuziek op Java, die toen door haast iedereen op de dessa’s werd beoefend, werd op een gegeven moment naar de kraton binnengehaald en daar gemoduleerd en gemoderniseerd aan de wensen van de kraton. Het is de gamelan geworden zoals wij die nu van Indonesië kennen. Het materiaal van de Javaanse gamelan in Indonesië is van bronskoperlegering. De gamelansets in Suriname worden meestal van ijzerplaten gemaakt.

De gamelanmuziek die wij in Suriname spelen  en nu ook in Nederland is heel authentiek.Het is een bijzonder stukje geschiedenis dat wij met z’n allen zouden moeten koesteren. Op Java is men de gamelanmuziek, zoals wij die nu beoefenen, al lang vergeten. Enige overeenkomsten zijn te vinden in de namen van sommige muziekstukken. Al en al redenen genoeg om dit uniek stukje geschiedenis met veel passie te beoefenen om zodoende een mooi stuk erfgoed binnen de Javaanse traditie voort te zetten.

Er zijn in Suriname ongeveer 150 gendhings  in notatievorm bewaard gebleven. Op vele plaatsen in Nederland met concentraties Javanen uit Suriname wordt gamelanmuziek beoefend, onder andere in Alkmaar, Amsterdam, Den Haag, Hoogezand en in Rotterdam. In deze Maasstad bestaat reeds enkele jaren de groep Swara Banyu Mili.

Volgens zeggen zou de Javaanse gamelan zijn ontstaan onder beïnvloeding van de Indiase cultuur in de vijfde en zesde eeuw. In die periode kwamen de eerste Indiase handelaren en priesters die het Sanskriet en de twee grote epen de Mahabharata en de Ramayana met zich meebrachten. Op de Lara Jonggrang tempel, beter bekend als de Prambanantempel (hindoeïstisch) en de Barabudur (boedhistisch) zijn wel enige afbeeldingen van muziekinstrumenten te zien.

De Javaanse overlevering, echter, vertelt dat de gamelanmuziek al voor de Prambanan en de Barabudur bestond. In den beginne heerste de god Sang Hyang Guru over heel Java in zijn paleis bij het Mehandraberg in Medangkamulan. De berg, thans de Gunung Lawu (bij Surakarta op Midden-Java) geheten, markeert de grens tussen de vorstendommen Surakarta en Madiun. De allereerste gamelanset zou slechts bestaan uit drie gongs en heette Lokanata of Lokananta wat letterlijk "Koning van de Wereld" betekent.

De Javaanse gamelanset bestaat meestal uit de volgende instrumenten: bonang suguhan, bonang panerus, demung, saron, peking, kethuk-kenong, kempul, gong en kendhang.

Er zijn twee soorten stemmingen (laras) of toonschalen, namelijk: sléndro (is de vijftonige reeks met theoretisch gelijke intervallen) en pélog (de zeventonige reeks met ongelijke intervallen). De tonen van de twee stemmingen zijn als volgt genummerd:

De nummers hebben de volgende namen en betekenissen:

Enkele termen in de gamelanmuziek:

Er zijn vijf typen irama

De snelste iram is irama gropak: het teken is 2/1

Bron: http://home.planet.nl/~rs.kromopawiro/