DIVERSE ARTIKELEN NUMMER 1

Schaduw, wat misdeed je eigenlijk?

Op 22 december 1971 was het precies 7,5 jaar geleden dat Hans van der Kallen, Neerlands beroemdste schrijver van detectiveromans, onder de naam "Havank" op een hotelkamer in Leeuwaarden overleed.

Het is opvallend dat de man, die meer dan dertig bestsellers schreef, ook na zijn overlijden door een ieder letterlijk en figuurlijk wordt doodgezwegen. Hoe is het mogelijk dat het meer dan vijf jaar moest duren, alvorens zijn graf van een eenvoudige steen werd voorzien? Waarom moet zijn weduwe in Londen van de liefdadigheid leven? Heeft de SCHADUW, een figuur waarmede Hans van der Kallen zich min of meer vereenzelvigde, dit aan zijn tienduizenden enthousiaste lezers verdient?

Als de vrouw van doodgraver Sinnema voor mij uitsloft om het graf aan te wijzen van de beroemde detectiveschrijver, verontschuldigt zij zich bij voorbaat al met te zeggen dat het er allerbelabberdst bij ligt. "Er is geen sterveling, die er naar omkijkt", zegt zij, "laat staan dat er iets aan gedaan wordt". Het onkruid groeit er welig, er komt nooit een blommetje bij en mijn man is naar het voetballen in Heerenveen". En op een holletje gaat zij weer terug naar haar huisje op de R.K. begraafplaats, even buiten Leeuwarden. Inderdaad ligt het graf van de grote schrijver er mistroostig en schreefgezakt bij. En de bloemenhulde van al die mensen, die urenlang leesgenot hadden en nog steeds hebben, bestaat uit onkruid en nog eens onkruid. Het is precies zoals de heer Sinnema later in de middag filosofisch opmerkt, dat als de mens dood is, hij alle waarde verliest.

Na veel geharrewar is de grafsteen er enige jaren geleden, zonder enig uiterlijk tam-tam geplaatst en verder was daarmee de kous af. De uitgever van de Havank-boeken, A.W. Bruna in Utrecht, had zijn "plicht" gedaan; de rest was voor de kaboutertjes, die houden het graf wel bij. Waarom zouden zij zich druk maken? De HAVANK-boeken lopen zonder van der Kallen ook wel, daarvoor zorgt Terpstra wel, die de karakters welke Hans van der Kallen heeft geschapen, in nieuwe boeken met nieuwe avonturen laat voortleven... Maar zo vraag ik mij af, terwijl ik langzaam het kerkhof verlaat, is een uitgever, die nog steeds goed geld verdient aan de schepper van naar het schijnt onsterfelijke figuren als Manon Silvère, de Schaduw, Charles C.M. Carlier, Harro Vance enz., ook niet zedelijk verplicht voor de goede instandhouding van diens graf zorg te dragen? Worden hier niet de grenzen van het materialisme schromelijk overtreden? Waarom kreeg MAIGRET (auteur George Simenon) wel een beeldje in Delftzijl? Waarom moeten zakelijke belangen altijd boven morele verplichtingen gaan? De naam Van der Kallen is voor niemand belangrijk meer. Niemand wil en mag over hem praten. De giechelende zustertjes van het St. Bonifatius Hospitaal in Leeuwarden, waar Havank indertijd werd verpleegd, is dit niet kwalijk te nemen. De hele story speelde zich voor hun tijd af en HAVANK spreekt hen niet aan. De oudere nonnen in het hospitaal kunnen het zich allemaal best herinneren. Het heeft toen veel stof tot praatjes opgeworpen maar zij mogen er openlijk niet over praten. Ook de notaris, die alles na de dood van Hans van der Kallen regelde, is aan zijn ambtsgeheim gebonden. De enige die er wel over praat, is de weduwe, Cynthia van der Kallen-Vickers, die in haar Londense flat armoe lijdt en op de been wordt gehouden door de plaatselijke liefdadigheid, omdat de 1,5% van de omzet van de HAVANK-boeken, die zij vanuit Holland krijgt toegezonden, nu ook niet direct om te jubelen is. Nu heeft zij nooit een rijk leven gehad, gedurende de 18 jaar, dat zij met Hans van der Kallen getrouwd geweest is. Nooit had zij een eigen tehuis, nooit eigen meubelen, alleen maar schulden en nog eens schulden. "Het is vreemd", zegt zij, "dat iemand die 25 jaar boeken schrijft en een succesvol schrijver in Holland is, bij geldschieters terecht moet komen". In 1946 is zij met de toen 42-jarige, leuke en onderhoudende schrijver getrouwd, die vloeiend Frans en Engels sprak. Geboren in Leeuwarden op 19 februari 1904, woonde hij in de oorlog in Frankrijk, maar vluchtte via Portugal naar Engeland, waar hij voor een Brits weekblad ging werken. Maar dat gaf hem allemaal geen voldoening. Hij wilde alleen maar boeken schrijven. Aanbiedingen van grote Engelse dagbladen wees hij van de hand. Doordat hij toch steeds in dure hotels bleef wonen, raakte hij steeds dieper in de schuld en moest het goedkoper gaan zoeken in Spanje. Tenslotte belandde het echtpaar op Mallorca, waar alles erg goedkoop was. Op dat Spaanse eiland brak Hans van der Kallen een rib, die zijn long doorboorde. Sinds die tijd werd hij een neerslachtig mens. Hij voelde zich financieel niet-erkend en begon te drinken. De huwelijksmoeilijkheden bleven niet uit en het echtpaar ging vriendschappelijk uit elkaar. Cynthia betrok een flat in Londen, die door haar moeder maandelijks werd betaald, deed wat werk voor de Conservatie Partij en leefde verder van een toelage van haar familie. Regelmatig hadden zij nog contact met elkaar en gingen ook vaak samen uit. Hans van der Kallen zocht de hotels weer op maar begon lichamelijk te sukkelen. Nadat hij enige malen in het St. Bonifatius Hospitaal in Leeuwarden was geopereerd, overleed hij op 22 juni 1964 op zijn kamer in het Amicitia Hotel aldaar, aan een hart aanval. Per telegram werd zijn vrouw in Londen op de hoogte gesteld, die onmiddellijk naar Nederland kwam. Een lange stoet van vrienden, kennissen en bewonderaars bracht de auteur naar zijn laatste rustplaats.

Als een berooid man is de grote schrijver overleden. Zo groot was de schuldenlast, dat Cynthia van der Kallen der erfenis oorspronkelijk niet kon aanvaarden. Schulden aan particulieren en aan ingelopen rechten. Tienduizenden en nog eens tienduizenden guldens. Cynthia van der Kallen-Vickers, nu 64 jaar, Engelse van geboorte, woont nog steeds in haar Londense flat in Wimbledon. Nog steeds zijn haar levensomstandigheden "very poor", zoals zij mij zelf zegt. Jarenlang heeft zij getracht een uitkering van de Algemene Weduwen- en Wezenwet van de Nederlandse regering te krijgen, maar het werd afgewezen op grond van het feit dat zij en haar man nooit werkelijk in Nederland woonden.

En zo eindigt het verhaal van een beroemde Nederlander, wiens boeken iedereen kent en voor wie in de toekomst toch wel een onsterfelijk monument zal worden opgericht. De vraag is echter: hoe lang na zijn dood zal dit geschieden? En als de victorie dan niet uit Utrecht komt, trouwe Havank-lezers wonen in heel Nederland.

Huib Ahlers

HAVANK WAS TE EXCENTRIEK   NRC HANDELSBLAD 22-6-1995

Op zijn 31ste sterfdag gaat een dierbare wens van de Leeuwarder schrijver Havank(speudoniem van detectiveschrijver Hans van der Kallen, 1904-1964 in vervulling.   Vandaag, op de verjaardag van zijn overlijden, komen zijn vrienden, Havank-fans, bijeen voor "een luisterrijk maal".   Ook wordt, naar Van der Kallens wens, een dronk uitgebracht op een persoon "die mens is geweest naar zijn beste vermogen".   Op een vriend, die de oprechte vriendschap altijd heeft beschouws als iets heiligs".
Die eer valt Dick Bruna te beurt, die de hoofdpersoon uit Havanks boeken, inspecteur Carlier, alias De Schaduw, vormgaf.
De viering van Havanks sterfdag is een initiatief van de vorig jaar opgerichte Stichting Mateor (naar een roman van Havank, waar Mateor voor een misdaadsyndicaat staat) die de schrijver, diens werk en leven meer bekendheid wil geven.
Want hoewel Havank en de Schaduw-pockets in de tweede helft van de jaren vijftig immens populair waren, is de schrijver ten onrechte in vergetelheid geraakt, stelt de voorzitter P.M. Oosterhuis van Mateor.
Geheel ten onrechte is er bijvoorbeeld geen plantsoen, straat, park of standbeeld in zijn geboortestad Leeuwarden naar hem vernoemd, zegt hij.
Havank schreef 30 detectives, die zich voornamelijk afspelen aan de franse zuidkust.   Hij begon met schrijven in 1932, toen hij in Amsterdam kennismaakte met de journalist Merckens.
Deze en diens vrouw stimuleerden hem tot schrijven.
Als schrijver maakte Havank furore.
Hij vestigde zich in Frankrijk, vluchte in 1942 naar Londen, waar hij oorlogscorrespondent werd.

De laatste jaren van zijn leven, toen het schrijven moeizamer ging, wijdde hij zich ook aan diverse vertalingen van boeken van zijn succesvolle Engelse collega Leslie Charteris (schepper van The Saint).
De zonderlinge, ijdele Havank was in zijn woonplaats niet bijzonder geliefd.   Hij was een exentriekeling en werd daardoor niet altijd even goed begrepen, vertelt Oosterhuis.Evenmin het feit dat hij op enkele gasten in de gelagkamer van het Leeuwarder hotel Amicitia - waar hij de laatste jaren van zijn leven een kamer huurde waarin hij ook stierf - met een speelgoed pistool afkwam en ze begon te fouilleren.
Oosterhuis besloot een Havank-stichting op te richten toen hij vorig jaar een krantebericht las dat meldde dat Havanks graf op de Rooms Katholieke Begraafplaats in de Friese hoofdstad er verwaarloosd bijlag.
Oosterhuis kocht als schooljongen al Havanks detectives en vond het een schande dat een ‘deel van ons culturele erfgoed’ verslonsd werd.“Tijdens mijn middelbare-schooltijd werd Havank veel gelezen.
Het docentenkorps had echter geen waardering voor hem.
Zijn boeken waren geen literatuur, vonden ze.” De humor en het exuberante, bijna verheven taalgebruik spraken de jonge Oosterhuis aan.   Ook nu kan hij nog genieten als Havank een persoon beschrijft met ‘een telescopisch in- en uitschuivende supersubkin’. De Stichting moest echter meer zijn dan ‘gravenpoetser’ vond Oosterhuis: de herinnering aan Havanks leven en werk moest levendig gehouden worden.
Vandaag worden er niet alleen bloemen op zijn inmiddels gerestaureerde graf gelegd (overigens opgeknapt door familie van Havanks laatste vriendin), maar verschijnt er tevens een wandelroute die langs gebouwen, pleinen en straten voert die voorkomen in Havanks boek Circus Mikkenie, dat in Leeuwarden speelt.
De stichting wil Havanks boeken onder de aandacht brengen van de middelbare-schooljeugd.   In de Nederlandse literatuur heeft Van der Kallen, zo stelt Oosterhuis, nooit de plaats gekregen die hij verdient.   Daarom heeft de Stichting Mateor docenten Nederlands van zes Leeuwarder middelbare scholen een lespakket aangeboden, compleet met docentenhandleiding over het boek Schaduw…waarom?
De lessenserie heeft als thema ‘spanningselementen’ en is geschreven door Havank-kenner J.P.M. Passage, een oud-docent Nederlands uit Haarlem, die studie naar Van der Kallen deed.   De stichting hoopt op een heruitgave van het boek en streeft tevens naar het uitzetten van Havank-wandelroutes in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag waar zich eveneens een aantal van zijn romans afspeelt.
Mateor (dat inmiddels enkele tientallen donateurs heeft) pleit voor een uitgebreide biografische studie naar leven en werk van Van der Kallen.   Oosterhuis: “dat wordt hoog tijd. Maar het moet wel snel gebeuren. Nu leven er nog mensen die Havank persoonlijk hebben gekend.”
Ook staat voor volgend voorjaar een tiendaagse ‘Schaduwreis’ naar Nice, Toulon en Cagnes sur Mer op het programma, waar veel van Havanks romans gesitueerd zijn.

KARIN DE MIK

Terug