De Schaduwprijs: jonge traditie, grote toekomst

In dit land kennen wij twee prijzen voor de Nederlandstalige misdaadliteratuur: de Gouden Strop en de Schaduwprijs. Sinds 1997 reikt het Genootschap van Nederlandstalige Misdaadauteurs (GNM) de Schaduwprijs uit aan het beste debuut in de Nederlandstalige misdaadliteratuur. De prijs is bescheiden, maar wel heel mooi: een originele litho van Dik Bruna van “De Schaduw” het legendarische mannetje dat het handelsmerk werd van Havank.

Door Charles den Tex

De Schaduwprijs is misschien kleiner dan de Gouden Strop, maar niet minder belangrijk. Het vinden en aanmoedigen van nieuwe auteurs is van groot belang voor het genre. Zij zorgen er immers voor dat het genre in ons land levend blijft en zich kan ontwikkelen. Daar gaat het om. Want de Nederlandstalige misdaadliteratuur kan alle mogelijke steun goed gebruiken.

Verreweg het grootste probleem voor een Nederlandse misdaadauteur is het veroveren van een plekje in de boekhandels. En dan heb ik het nog niet eens over een mooi plekje naast de kassa, of over grote stapels op een eigen tafel, of helemaal vooraan, misschien zelfs met een eigen display. Vergeet het maar.

De Nederlandse misdaadauteur mag blij zijn met een plekje ergens driehoog achter op een plank in de kast. Blij, want dat betekent dat hij de boekhandel überhaupt heeft gehaald. En dat terwijl de Amerikaanse en Engelse collega’s met dikke stapels liggen te pronken. Is dat eerlijk? Nee, maar zoals iemand anders al zei (ik vergeet even wie): “Life isn’t fair, it’s just a hell of a lot fairer than death.”

Charles den Tex en De Schaduw, het legendarische handelsmerk van Havank

In al zijn bescheidenheid draagt de Schaduwprijs bij tot het doorbreken van die scheefgetrokken verhoudingen. Niet dat de winnaar in één klap wereldberoemd in Nederland is, maar het is ontegenzeggelijk een aanmoediging om door te gaan. Met elke prijs en met elke winnaar komt de Nederlandstalige misdaadliteratuur weer wat breder in beeld. Dat is de toekomst, en die toekomst is groot. Heel groot.

Alle winnaars van de Schaduwprijs zijn doorgegaan. De een wat harder dan de ander, en natuurlijk niet allemaal in dezelfde richting, maar toch. “Sarin’, de tweede thriller van Herman Vemde, winnaar in 2002, is al verschenen. Annemarie van Gelder publiceerde vorig jaar haar tweede boek, “Het Moederbeest”, een literaire roman. Van Gerry Sajet, winnaar in 2000, verschenen “Laatste trein” en “Zand erover”. West en Waterman zetten hun samenwerking voort en schreven “De man uit Sheffield”. Ed Sanders schreef na het winnen van de Schaduwprijs in 1998 “De Geldmakers” en werd in 2002 genomineerd voor de Gouden Strop met “Amsterdam Online”. Corinne Kisling, de allereerste winnares publiceerde in 2000 “De groene gloed” een literaire roman.

Prijzen zijn belangrijk

Prijzen zijn er om allerlei redenen. Zij zijn er om de aandacht te vestigen op een activiteit, of zoals in ons geval, op een literair genre. Maar prijzen zijn er ook om te bepalen wie in een bepaald jaar ergens het beste in was, wie iets opmerkelijks heeft gedaan. En prijzen zijn er natuurlijk voor de winnaars.

Dat is een open deur, maar daar trek ik me maar even niets van aan. Schrijven is namelijk een behoorlijk maffe bezigheid. Dagen-, weken-, maandenlang sluit de schrijver zich af en soms zelfs op om zich op zijn verhaal te kunnen concentreren. Dat geldt misschien niet voor iedereen, maar de meeste schrijvers zijn niet zulke tempobeulen. Simenon spande in dat opzicht de kroon. Tien pagina’s per ochtend was geen uitzondering. Eens in de drie weken een verhaal. Vreselijk, als ik erover nadenk, word ik al gek. In Nederland is denk ik niemand zo snel als Ed van Eeden, die heeft ook een tempo waar het de gemiddelde auteur van gaat duizelen. Ikzelf ben al tevreden als ik drie pagina’s per dag haal. En daar ben ik zes tot acht uur voor aan het werk.

Het gaat om het gros van de schrijvers dat zich gedurende een wat langere periode moet concentreren om tot een roman te komen. Sommigen noemen dat eenzaamheid, maar daar ben ik het niet mee eens. Schrijven doe je wel alleen, maar je hebt voortdurend gezelschap van de personages in het boek. Hun karakters en de ontwikkelingen in de plot zorgen er wel voor dat je nooit eenzaam bent. Integendeel, met een beetje geluk kan de schrijver zich geheel in zijn eigen werk verliezen. En dat is erg mooi.

Tot het af is en in de winkel ligt. Wat een wereldschokkende gebeurtenis had moeten zijn, blijkt volstrekt ongemerkt aan de wereld voorbij te gaan. De discrepantie tussen het belang van dat moment voor de schrijver en de aandacht die er door anderen aan wordt besteed, is dramatisch. Zeker voor een debuterend auteur.

Ook daarom is er de Schaduwprijs, want voor de winnaar is het de erkenning van zijn boek, van zijn werk. En dat is heel erg leuk. Vorig jaar won ik zelf voor het eerst van mijn leven een literaire prijs, de Gouden Strop 2002, en ik was verbijsterd over het effect ervan. Ik had mij altijd al voorgesteld dat het wel leuk zou zijn om te winnen, maar het is veel meer dan dat. Je gaat je er ook een beetje anders door voelen, mensen kijken anders tegen je aan.
Daar moet je natuurlijk voor oppassen, want voor je het weet denk je dat je veel beter bent dan je bent.

“Mozart is niet in de zaal”, zei Felix Thijssen toen hij in 1999 de Gouden Strop won en daarmee relativeerde hij zijn eigen prestatie. Dat was charmant, maar ondertussen was hij toch behoorlijk blij met zijn prijs.

De winnaar van 2002

Herman Vemde - Sarin (uitgeverij Ellessy) De longlist voor de Schaduwprijs 2002, was een stuk korter dan die van het jaar ervoor. Slechts vijf titels werden als echte debuten aangemerkt. In 2001 waren het er 10, evenveel als dit jaar. Basuko van Herman Vemde werd unaniem door de jury, bestaande uit René Appel, Alwin van Ee, Eric Slot en Charles den Tex, gekozen als winnend boek. "Een verhaal waarin de hoofdpersoon geloofwaardig en gemotiveerd tot handelen wordt gedwongen. De actie waarin hij daardoor verzeild raakt, neemt stap voor stap in heftigheid toe. Tot hij uiteindelijk wordt geconfronteerd met de pijnlijke consequenties van de manier waarop hij het recht in eigen hand neemt." De jury koos dit jaar voor een gedegen verhaal van een auteur die zich wat betreft stijl en verhaaltempo nog verder kan ontwikkelen, maar die kennelijk niet bang is om een ingewikkeld plot aan te pakken en uit te werken. Crimezone: ...Basuko is een veelbelovend debuut. De plot zit intelligent in elkaar ... al lezend concludeer ik dat die Vemde er wat van kan. Prima werk!