 |
.
Overgenomen uit http://www.bndestem.nl/
18 februari 2004, klik op de link voor het volledige artikel, staat het er niet meer zie
dan hieronder.
In het 'Dagblad van het noorden' van 13 februari 2004 staat
nagenoeg, zij het iets uitgebreider, het zelfde artikel.
Woensdag 18 februari 2004 - LEEUWARDEN - Eén euro, hooguit twee. Dat kost een 'Havankje' tegenwoordig op de rommelmarkt. Tot afschuw van zijn biograaf Sef Passage is de Leeuwarder auteur Hans van der Kallen (Havank) na zijn dood in 1964 in de vergetelheid geraakt. ‘Door een deel van de literaire elite is hij - geheel ten onrechte - nooit serieus genomen.’ Morgen is het precies honderd jaar geleden dat Van der Kallen werd geboren.
'Het mannetje liep mistroostig te mopperen in de mist. En het had reden om mistroostig te wezen, want ten slotte was het maar een klein en koud mannetje in een grote en donkere straat, waar het licht van schaarse lantaarns gesmoord werd in druipend natte watten van grauwe herfstnevel.' Sef Passage (76) straalt als hij de eerste alinea van Polka Mazurka (1939) voordraagt. „Mijn kleinzoon belde laatst, een beetje overstuur. Hij moest voor school een werkstuk maken over alliteraties. Of ik misschien een voorbeeld kende. Jazeker, zei ik. Het mannetje liep mistroostig te mopperen in de mist. Zijn schoolmeester was er vast blij
mee.'
Passage publiceerde in 1997 de biografie Havank, schets van leven en werk. Daarnaast maakte hij een Havank Encyclopedie en publiceerde hij sinds 1980 meer dan twintig deelstudies naar het werk van de in 1904 in Leeuwarden geboren schrijver. Al deze scripties zijn ondergebracht in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.
BEELDSPRAAK
Een spanningsanalyse lag natuurlijk voor de hand. Maar daarnaast is het taalgebruik van Havank zó rijk, dat ik er met gemak enkele werkstukken aan heb kunnen wijden. Hij stond bekend om het gebruik van beeldspraak, woordspelingen en
aforismen. Juist die overvloed aan woordgrapjes en uitweidingen maakt het lezen van een 'Havankje' er dezer dagen niet gemakkelijker op. De algemene kritiek luidt dat de teksten gedateerd zijn, en de los geweven plots ondergeschikt aan de humor in de boeken.
Passage, die bijna veertig jaar lang docent Nederlands is geweest, wil daar liever niets van weten. „Een boek van Havank is geen handelsproduct, het is een historisch document. In zijn tijd was Havanks taalgebruik vernieuwend en zeer origineel.“
In het verleden is Passage eens door een uitgever benaderd om de teksten te moderniseren. Als neerlandicus en gymnasiast heb ik dat toen fel bestreden. Maar mocht iemand me het opnieuw vragen, dan denk ik dat ik 'ja' zeg. Om Havank weer als schrijver op de markt te krijgen. Want in de reguliere boekhandel vind je hem niet
meer.'
Hendrikus Frederikus (Hans) van der Kallen werd op 19 februari 1904 geboren aan de Wirdumerdijk in Leeuwarden. Hij groeide op in een degelijk katholiek gezin en vertrok op twaalfjarige leeftijd naar het gymnasium van de paters Augustijnen in Eindhoven, met de bedoeling priester te worden. Hij besloot deze opleiding niet te voltooien.
Van der Kallen keerde in 1922 terug naar Leeuwarden en werd kantoorbediende bij een plaatselijke zuivelfabriek. Toen de familie in 1928 naar Eindhoven verhuisde, kreeg Van der Kallen een baantje in de gloeilampenfabriek van Philips. Daar begon hij zich ideeën te vormen over een schrijvend en zwervend bestaan.
Via via kwam hij in contact met kunstredacteur Willem Merckens van De Telegraaf en vond hij een baan op een verzekeringskantoor, terwijl hij daarnaast vertaalwerk deed. Op aanraden van Merckens waagde Van der Kallen zich aan het schrijven van detectives.
Eind 1934 had hij er twee in manuscript gereed. Aanvankelijk wilde niemand zijn eerste werk, Het mysterie van St. Eustache, uitgeven. Maar het toeval hielp een handje. Door het overlijden van detectiveschrijver Ivans, pseudoniem van de eveneens uit Friesland afkomstige Jacob van Schevichaven, zat de Utrechtse uitgever A.W. Bruna & Zoon plotseling zonder topauteur van speurdersromans. Van der Kallen ontving van Bruna 250 gulden per manuscript. Onder de naam Havank ('H van K', bedacht door collega-auteur Anton van Duinkerken) zou hij in de jaren die volgden meer dan zes miljoen boeken verkopen.
De hoofdfiguur in de eerste romans, hoofdinspecteur Bruno Silvère van de Franse Sûretè Nationale, werd al vlot naar de achtergrond gedrukt door 'de Schaduw', zoals inspecteur Charles C.M. Carlier was bijgenaamd. Door middel van de Schaduw kon Havank niet alleen pronken met een brede belezenheid in vooral de Nederlandse, Engelse en Franse klassieken, maar ook uiting geven aan zijn afkeer van politici, moraaltheologen en bureaucraten.
HUWELIJK
"Havank heeft heel veel van zichzelf in de Schaduw gestopt", meent Sef Passage. "Niet alleen meningen, maar ook ervaringen. Cynthia Vickers, met wie hij in 1946 trouwde, stond bijvoorbeeld model voor de 'eeuwige verloofde' van de Schaduw, Aranea Forster.
Toen het met zijn eigen huwelijk slecht ging, kwam het ook tussen de Schaduw en Aranea tot een verwijdering.“ Uiterlijk had Havank niets van de Schaduw, die hij omschreef als een 'klein en dik renteniertje'. „Hij had veel meer van Silvère. Een lange, slanke gestalte met grijsblauwe ogen, een hoog voorhoofd en achterover gekamd haar. De perfecte gentleman."
Van der Kallen bezocht alle plaatsen die hij in zijn boeken op aanstekelijke wijze beschreef. Daarmee opende hij voor zijn lezers een venster op een andere wereld. „Havank was uiterst populair in de crisisjaren, de Tweede Wereldoorlog en de jaren van de wederopbouw“, zegt Passage. „In de eerste decennia was er nog geen televisie en reizen was veelal te duur. Havanks boeken spelen in Parijs, de Côte d'Azur, Bretagne en Engeland. Er wordt gelogeerd in dure hotels, gereden in Bentleys en Rolls Royces. De landschappen en steden die Havank beschreef, werden voor zijn lezers een levende werkelijkheid.“ Met zijn geboortestad Leeuwarden had Hans van der Kallen een haat-liefdeverhouding. Slechts één boek speelt zich in de Friese hoofdstad af, Circus Mikkenie. Uitgerekend dit boek wordt door de kenners tot de zwakste gerekend en werd achteraf ook door de auteur 'een feitelijke mislukking' genoemd. „Net als in Dodemans Dollars leunt de plot slechts op een verspreking van de dader", stelt Passage. "Dat is eigenlijk Havank onwaardig."
Hoewel met name de pocketuitgaven - de zogenoemde Zwarte Beertjes, met omslagtekeningen van Dick Bruna - erg succesvol waren, ging Havank niet als een rijk man door het leven. Sterker nog: de schulden bij zijn uitgever, wiens maatpakken hij mocht afdragen, liepen steeds hoger op. Om zijn schuld in te dammen vertaalde Havank boeken van Leslie Charteris, de schepper van The Saint. "Met hem voelde hij zich duidelijk verwant", zegt Passage. "Ook de invloed van Edgar Wallace is in zijn werk goed herkenbaar."
Aan het einde van de jaren vijftig ging het Havank niet goed. Hij dronk veel, had steeds vaker buien van neerslachtigheid en worstelde met het katholieke geloof, dat hij decennia eerder de rug had toegekeerd. Toch wist hij in april 1959 een van zijn beste boeken af te ronden: Caviaar en cocaïne. Achteraf bleek dat zijn zwanenzang.
HARTAANVAL
In het Leeuwarder hotel Amicitia, waar Havank geregeld aan de stamtafel zat en een eigen kamer had, werkte Hans van der Kallen op maandag 22 juni 1964 aan Menuet te middernacht. De roman was voor driekwart voltooid. Om vier uur 's middags kreeg hij op zijn kamer een fatale hartaanval. Havank was toen zestig jaar.
Na zijn dood werd het manuscript van Menuet te middernacht voltooid door journalist Pieter Terpstra, die Havank kende uit hotel Amicitia. „Ik vermoed dat Havank zijn einde voelde naderen. Op een middag heeft hij Terpstra, die je eigenlijk niet eens een vriend kon noemen, het hele verhaal van Menuet te middernacht verteld. Daardoor was Terpstra in staat het boek af te ronden."
Ook twee andere nagelaten manuscripten werden door de journalist bewerkt. Daarna begon hij onder de naam Havank + Terpstra aan een nieuwe reeks romans. Pas in 1985 verscheen het laatste deel. „Terpstra was een waardige opvolger, die Havank niet wenste te imiteren maar wel in zijn geest schreef“, meent Passage. „De verschillen zijn duidelijk. Terpstra was veel zakelijker. De beeldspraak van Havank vind je in zijn boeken niet terug. Voor mij zijn het daarom geen 'Havankjes' meer.“
HAVANK
- ‘Havank, schets van leven en werk’ van J.P.M. Passage is in 1997 uitgebracht door Uitgeverij Passage in Groningen.
vrijdag 20 februari 2004
De beste boeken van Havank
Volgens biograaf Sef Passage mogen drie boeken van Havank in geen
enkele boekenkast ontbreken:
Caviaar en cocaïne (1959)
De Schaduw maakt een einde aan een internationale drugssmokkel.
Polka Mazurka (1939)
De Schaduw rolt in Parijs een cocaïnebende op en voorkomt daardoor
verdere moorden.
Het spookslot aan de Loire (1936)
Met assistentie van de Schaduw ontrafelt hoofdinspecteur Silvère
enkele misdaden op het kasteel La Clausière aan de Loire. Havank is
De schepper van de Schaduw Een klein en dik renteniertje Eén euro,
hooguit twee. Dat kost een 'Havankje' tegenwoordig op de rommelmarkt.
Tot afschuw van zijn biograaf Sef Passage is de Leeuwarder auteur
Hans van der Kallen (Havank) na zijn dood in 1964 in de vergetelheid
geraakt. "Door een deel van de literaire elite is hij - geheel ten
onrechte - nooit serieus genomen." Gisteren was het precies honderd
jaar geleden dat Van der Kallen werd geboren.
Havank, schets van leven en werk van J.P.M. Passage is in 1997
uitgebracht door Uitgeverij Passage in Groningen. Het boek is te
bestellen via de boekhandel en de Stichting Mateor (zie kader
links). De stichting Mateor In de Leeuwarder Stichting Mateor hebben
ongeveer tweehonderd Havank-liefhebbers zich verenigd. Aanleiding
tot de oprichting van de stichting was een artikel in de Leeuwarder
Courant van 28 juni 1994, waarin werd bericht over de verwaarloosde
staat waarin het grafmonument van Hans van der Kallen zich bevond.
Het graf op de rooms-katholieke begraafplaats is inmiddels opgeknapt.
De stichting is vernoemd naar de roman N.V. Mateor van Havank en
houdt onder meer lezingen, tentoonstellingen en een jaarlijkse
bijeenkomst op 22 juni, Van der Kallens sterfdag. Meer informatie:
058-8440805 of www.havank.nl. Wandelen langs belangrijke
Havank-locaties De Stichting Mateor heeft enkele wandelroutes
samengesteld aan de hand van belangrijke Havank-locaties. De eerste
route heet 'Leeuwarden in de Schaduw van Havank' en is grotendeels
gebaseerd op Circus Mikkenie. De citaten uit deze roman voeren de
wandelaar onder meer langs het Oranje Hotel, het Gerechtshof en de
Wirdumerdijk. Een aantal concrete herinneringen aan Havank is helaas
verdwenen. Hotel Amicitia werd in 1966 gesloopt om plaats te maken
voor een kantoorgebouw. Het geboortehuis van Havank is eveneens
gesloopt en daarvoor in de plaats is een McDonald's gekomen. Op de
zijmuur, tussen het geboortehuis en de plaats waar hij stierf, is
een gedenksteen met reliëf van de schrijver aangebracht.
De route 'Schaduwpaden' in Dwingeloo is gebaseerd op de roman
Schaduw op de heide, die in 1970 door Pieter Terpstra werd
gepubliceerd. De route begint bij Hotel Wesseling aan de Brink en
voert onder meer langs de radiotelescoop en kampeerterrein De Olde
Bârgen.
Beide routes zijn aan te vragen bij de Stichting Mateor.
|
|
|
