Niet eerder uitgegeven brieven (1596-1614) van
Johannes Saeckma aan zijn leermeester Isaacus Casaubonus
Transcriptie, toelichting en regesten: M.H.H. Engels, februari 2002.
[1] 1596 -
[4] 1609 -
[5] 1613 -
[7] 1614 *****
HOME
These four letters of which I found December 2001 a description on the internet, are part of the remarkable library of the Revd. Dr. Charles Burney (1757-1817),
a classical scholar. The British Museum purchased the collection in 1818 for £13,500. Lit.:
Catalogue of Manuscripts in the British Museum, New Series Vol. 1, part2: The Burney Manuscripts,
1849. I made the following transcriptions from reproductions supplied by the British Library.
Hereby I acknowledge the service of the Manuscript Department, especially of Lora Afric.
Compare the correspondence Saeckma-Casaubon in Isaaci Casauboni epistolae,
insertis ad easdem responsionibus, quotquot hactenus reperiri potuerunt, secundum seriem
temporis accurate digestae. Curante Theodoro Janson. ab Almeloveen, Roterodami 1709:
[2] Nr. 75 p. 43, 1596 08 25 Casaubon to Saeckma Et praesens multis ... Genevae, VIII. Kal. Sept. 1596
[3] Appendix Nr. 13 p. 647, 1597 02 25 Saeckma to Casaubon Literas tuas multo ... Leovardiae, XXV. Febr. 1597
[6] Nr. 868 p. 520, 1613 02 21 Casaubon to Saeckma Ego vero tui ... Londini, IX. Kal. Mart. 1613.
Whether the originals of these three letters edited by the Utrecht physician, scholar and biographer Almeloveen
still exist, is unknown; there is a copy of nr. [6] by S.A. Gabbema in the so called Codex Fries
Genootschap, in the Provinciale Bibliotheek van Friesland, Leeuwarden. It was very desirable for humanists to possess one ore more letters of
Casaubon, the greatest scholar of his time; analogic to letters of Erasmus.
The letters [2], [3] and [6] have been discussed in Die Schweiz: Zwischen Wunsch und Wirklichkeit - Duitse kroniek, jaargang 42,
voorjaar 1992, nr. 1-3, p. 77-96: Martin Engels, Nach der Peregrinatio: Freundschaften von Saeckma (Friesland)
mit Casaubon und Lect (Genf).
For a short Dutch biography of Saeckma and
Neolatin letters from Franeker professors to him see my
HOMEpage.
1596 03 02 Saeckma aan Casaubon - British Library, Burney ms. 363 fol. 26 (origineel)
>> begin
Hoewel hem het bericht heeft bereikt, dat Casaubon Genève verlaten heeft, meent Saeckma
deze brief te moeten schrijven en de bezorgers op te dragen Casaubon [in Montpellier] op te zoeken. Het commentaar
van Casaubon op Suetonius, waarvan Saeckma een exemplaar uit Frankfurt am Main heeft meegebracht,
had hij nauwelijks laten inbinden, of zijn vrienden leenden het om het te lezen en te herlezen.
Velen in Friesland vereren Casaubon, hoewel ze hem niet van aanzien kennen, maar wel zeer goed uit
zijn geschriften. De brief wordt meegenomen door drie studenten, waarvan er een verwant is en de
andere twee bevriend zijn met Saeckma. De drie hebben hem gevraagd hen bij Casaubon aan te bevelen.
Toen Saeckma aan het eind van zijn peregrinatio academica Genève verliet, heeft Casaubon hem op
het hart gedrukt alleen brieven te schrijven over een letterkundige kwestie. Daarom
schrijft Saeckma nu over een plaats bij Suetonius m.b.t. de wettige leeftijd van rechters
vóór Augustus. Een brief van Johannes Drusius, hoogleraar Hebreeuws te Franeker,
wordt tegelijk met Saeckma's brief meegenomen. De drie Friese studenten zullen een eventuele brief
van Casaubon in Leeuwarden bezorgen.
Salve plurimum V.C.
Quamvis superioribus diebus nobis nuntiaretur, te Geneva discessisse: tamen ego id mihi
persuaderi minime passus literas hasce scribendas existimavi; ac te sequi etiam iussi,
quocunque locorum ivisses. Nam cum superioribus nundinis Francofurtensibus nullas
scripsissem, iam per leges amicitiae nostrae (siquidem ego amicus, et non potius cliens, tuus
dici merear) diutius cessare aut morari mihi non licere videbatur. Et cur moras nectam, cum
nihil sit, quod mihi gratius contingere possit, quam colloqui cum te vir maxime? Quantas
voluptates ego percipiam ex sola recordatione tuorum sermonum dulcissimorum ac
literatissimorum, calamo non expressero. Quantum ego quotidie, quoties tuas scripta lego,
proficiam, vix dixero, oud' ei moi deka men
glwssa, deka de somat' eien. In
iure, in historiis, quin et in ipsa SS. Theologia tu nos doces, instruis, ac locis obscurioribus
lumen infers. Ita ego sentio, neque ego solus, sed multi viri magni qui hic sunt; quorum dicta ac
iudicia de te ac laboribus tuis si commemorarem, vereor ut quibusdam forte viderer
kalokeuesqai, a quo tamen ingenium meum est alienissimum, et mores tui candidissimi
ac syncerissimi maxime abhorrent. Sed superiora cum utilitas quam ex tuis scriptis, et
colloquiis et percepi et percipio quotidie, tum singularis amor expressit, quem non minus iam
fervere testor, quam cum tua dulcissima consuetudine fruerer. Taceo ergo illa, si hoc unum
dixerim, amicos aliquot meos tanto studio ac tam avide vidisse illas tuas animadversiones in
Suetonium acutissimas, ut cum ego exemplar unum Francofurto attulisssem, vix compingi
paterentur, aut compactum ad me remitti, nisi ipsi primum vidissent. Sed tantum abest ut lectio
illis una satisfecerit, ut etiam relegere cupiant, et quae relegunt magis commendent. Breviter ita
habeto multos hic esse tui nominis studiosos, qui tibi nec de nomine nec de facie sint noti: at
qui te optime norunt ex scriptis tuis eruditissimis. Vellem nostrates id reapse declarare potius,
quam ut ego verbis meis significem. Sed nec de illo ego omnino despero. Kai tauta
men dh tauta.
Cum hi tres iuvenes, qui tibi has literas adferent, intelligerent me nonnihil apud te posse, a me
contenderunt, ut se tibi commendare non gravarer. Ego vero illis, cum quod hoc in laudis meae
maxima parte ponam, quod tuus habear amicus; tum quod unus eorum mihi cognationis
vinculo, reliqui duo amicitiae foedere iuncti sint, minime negavi. Velim ergo hosce iuvenes et
honestos et eruditos ea fronte excipias, qua me excipere antea es dignatus; eo loco habeas, quo
ego apud te sum: breviter operam tuam, si quando ea uti vellent, navare non graveretur. Quod
si feceris, intelliges V.C. ipsos non fore immemores tuorum beneficiorum; me vero, quamvis
alias etiam mancupio tuum, si quo vinculo tibi devinxeris, si tum hi, tum agnati eorum
intelligant meam commendationem non parvo ipsis fuisse adiumento ad conciliandam tuam
amicitiam et benevolentiam. Pluribus hoc a te non petam, ne de humanitate tua dubitare videar.
Sed stipulatus es V.C. antequam a te discederem, ut literae meae nunquam ad te venirent, quin
aliquid literariae quaestionis continerent. Certe nihil mihi ex voto magis contingere potuit.
Licet ergo iam tecum de uno atque altero loco Suetonii conferre. Primum, quod legitur lib. 2 in
vit. Augusti: Iudices a tricesimo aetatis anno allegit, emendas a vicesimo. Recte ut arbitror ex
L. cum lege 46 ff. de recept. et qui arbitr. recep. ubi expresse scriptum: Lege Tulia cautum
fuisse ne minor 20 annis iudicare cogatur. Sed scrupulum mihi iniicit responsum Ulpiani in L.
quidam 57 ff. de re iudicat. Ubi sententia iudicis dicitur valere // nisi minor fuerit 18 annis.
Consequens ergo est ut annus 18 illegitimus fuerit ei muneri obeundo, nisi tamen in d. L.
quidam legendum putes pro 18 annis, nisi minor fuerit 20 annis. Sed exemplarium fides
repugnat. Si illud verum, rectissime coniicis annum 25 huic muneri obeundo fuisse legittimum
ante Augustum. At non recte forte ex L. 8 ff. de mun. et hon. quia ea lex non agit de eo quod
dum obtinuerat, sed quod etiamnum tum obtineret: ut interim omittam in ea agi de muneribus
et honoribus municipalibus; quamvis illud regeri posse non diffitem quod in d. L. 8 dicitur ad
munera quae non sunt patrimonii, ante 25 annum neminem posse admitti. Cum ergo iudicandi
necessitas inter munera personalia referatur L. fin. § iudicandi, quoque ff. de munerib. et
honorib. sequitur ad hoc muneris ante illam aetatem neminem posse admitti. Sed iam iterum
obstabit, quod tempus hoc 25 annorum ante Augustum non vero post legittimum fuisse
dicatur. Ego mihi hic tenebras esse fateor; tu velim vir maxime discutias.
Adiicerem alium: sed epistola haec non capit. Illud ergo superest, ut Deum precer, ut te nobis,
ac Reip. literariae bono diutissime servet incolumem.
Raptim Leoverdiae Frisior. 6. non. Mart. anno 1596.
Tui observantissimus Ioannes Saeckma.
Si quando literas ad me dare libuerit V.C. dabis eas Frisiis hisce, quos tibi commendavi, atque
iterum commendo de meliore nota, si ad me perferri curabunt. An D. Drusius literae tuae
gratae fuerint non dubitas, si videris scriptum, quod nuper dedit in lucem. Sed en tibi ab illo
responsionem.
[Adres:] Clarissimo viro D. Isaaco Casaubono Historiarum professori in schola Genevensi
multo doctissimo, domino et amico perpetuo colendo.
Genevam.
>> begin
1609 06 23 Saeckma aan Casaubon - British Library, Burney ms. 366 fol. 3-4 (origineel)
>> begin
Ruim tien jaar heeft Saeckma niet geschreven. Hij denkt nog dagelijks aan de tijd dat hij bij
Casaubon en hoogleraar rechten Jacques Lect verbleef. Daarvan kan hij nog eens getuigen dankzij
de gelegenheid die de heer van St. Catharina hem biedt om zijn brief vanuit Den Haag op
terugreis naar Frankrijk in Parijs te bezorgen. Saeckma deelt mee dat hij al enige tijd (sedert
1603) raadsheer in het Hof van Friesland is en nu als buitengewoon afgevaardigde ter Staten
Generaal na afsluiting van de vredesonderhandelingen en het bestand met Spanje
vanuit Den Haag naar Leeuwarden zal terugkeren. Een eventuele brief kan Casaubon aan hem richten via hun
gemeenschappelijke vriend Johannes Drusius te Franeker. Voordat Saeckma uit Genève
vertrok, heeft hij nog zijn naam geschreven in het album amicorum van Casaubon. Een brief van Foppe
van Aitzema heeft nog eens bevestigd, dat Saeckma nog steeds in Casaubons herinnering leeft.
S.P.
Vir clarissime,
Scriptionem intermisi pene lustra aliquot, varia vel caussa vel culpa. In amore tamen nihil
remisi hactenus, neque remittam etiam, quam diu dabitur zwein kai oran helioV. Sane
id meretur eximia tua humanitas et benevolentia, qua me Genevae studiorum gratia agentem
accepisti, et deinceps semper es prosequutus. Crede mihi, non solum volupe fuit eo tempore
apud te vir maxime et lectissimum istum tuum-meum Lectium vixisse: sed meminisse iuvat
quotidie; cum morsum tamen non licere saepius propter locorum intervalla vestra consuetudine
frui. Atque hoc ipsum nunc literis hisce testari lubuit in occasione, quam dabat nobilissimus
Dominus de Sancte Catherine hinc cum amplissimo Domino Janinio in Galliam rediturus.
Alioqui argumenti parum erat, imo scribendi caussa nulla alia. Publica enim nunciare nihil
attinet; siquidem idem Dominus de Catherine commemorabit quaecunque scire tibi lubido
fuerit.
De rebus meis hoc habeto, iam ab annis aliquot supremae curiae nostrae Frisiae me senatorem
esse. In conventu Ordinum confoederatorum Belgii menses complures egi, dum de pace et
induciis fuit actum. Hae nunc pactae sunt, quod scis. Domum igitur cogito ad priorem
stationem, ubi quae Reip. nostrae ordinandae restant peracta fuerint.
Quando vero scribere quid vicissim ad me voles, curato Franekeram ad amicum nostrum
Dominum Drusium. Faciet is uti ego accipiam.
Nomen meum albo amicorum tuorum priusquam Geneva abirem inscribsi. Sed eiusdem
memoriam in animo tuo vivere cum antea nihil dubitaverim: tum me confirmarunt magis literae
Domini Foppii Aetzema // nostri. Gratissimum fuerit tamen si epistolarum adminiculo ignis iste
sese exferat altius ac flammam det. Manare a me si quid, non dixerim utile, sed acceptum tibi
possit, faciam al[ias], ubicunque occasio fuerit. Interim ab illo, vir maxime, salve
qui tuus aeternum cultor et admirator est futurus
Joannes Saeckma
Hagae Hollandorum XXIIIo Junii XVI.c IX.
[Adres:] Clarissimo viro Domino Isaaco [C]asaubono in academia [Pa]risiensi professori
celeberrimo, Bibliothecario regio, amico suo observando.
Lutetiam.
>> begin
1613 01 07 Saeckma aan Casaubon - British Library, Burney ms. 366 fol. 5 (origineel)
>> begin
Verleden zomer (1612) heeft Drusius aan Saeckma een brief van Casaubon laten zien. In een tweede,
van 17 september uit Londen, heeft Casaubon zelfs groeten aan Saeckma laten overbrengen.
Naar aanleiding daarvan feliciteert Saeckma Casaubon met de gunst van de Engelse koning. Hij
vraagt hem terug te schrijven, mits de studie dat toelaat. Of de brief uit Den Haag Casaubon
wel bereikt heeft? Er zijn weinig gelegenheden om brieven te sturen, want reizenden vanuit
Friesland naar Londen ontbreken. De ambtsbezigheden laten Saeckma nauwelijks tijd voor
humanistische studie. Hij hoopt dat Casaubon zijn commentaar op Baronius mag voltooien.
Vir clarissime S.P.
Aestate superiori, quum literas tuas mihi communicaret o panu Drusius noster, ex
longo intervallo lubens ac laetus vidi manum tuam. At in alteris hisce, quas Londini XV
Calend. Octobr. dedisti, maius mihi gaudium; imo, vere dicam, exsultatio fuit: quod veteris
amicitiae nostrae mentionem, et salutationem simul tam benignam continerent. Quidni sic sit?
Quando planissime nunc video etiam; quod antea credebam tamen; a tanto silentio, et locorum
item disiunctione sperare nihilominus et vivere in me affectum tuum. Scilicet experior in te Vir
Cl. (rarum hoc aevo exemplum) locum habere; quod is ipse, quem modo dicebam, vir
praestantissimus inter proverbia sua sacra retulit: Amicus semper amat. Itaque de perseverantia
quoque non rogabo amplius, tot annorum experimento iam eius certus. Illud autem velim ti
persuadeas vicissim observantiam, et in te amorem meum tepuisse nunquam; quin caluisse
potius acriter interea, et calere etiamnum, prout debet, maxime. Equidem cum Athenaeo tuo
sentio, esse misanqrwpotathn paroimian, thlou filoi naionteV ouk eisin filoi. Et praeter
haec ingratissimus, id est, mortalium pessimus sim; si memoria comitatis tuae, et iucundissimae
conservationis nostrae Genevensis animo unquam meo excidat. Alla mh genoito. Quod
tum agnovi, his repeto, me nexu obligatum tibi, quem solvere neutiquam possum; profiteri
crebro, nec invitus apud amicos soleo. O si te vir maxime complecti vel semel iterum liceat; aut
aliquo officio gratiam referre. Neque enim optare ausim, ut consuetudine fruamur tuae; ne
benevolentiam et beneficentiam maximi illius et optimi Regis invidere videar; quam pridem
gratulari tibi erat animus. Atque ecce stilo id etiam nunc facio, ex interiore pectore voveoque
una, uti cum vita summi istius Principis perennet in multa saecula. Interim ignem hunc nostrum
rogo // foveas aliquando literariis alloquiis tuis; sed quod sine meliorum studiorum detrimento
fiat. Sane ego non committam, ut vices meas posthac desideres. Enimvero neque silui perpetuo
quoque ab annis decem, quibus tu Lutetiae fuisti: quin recordor ante quadriennium et quod
excurrit; quum Frisiae nostrae Legatum essem Hagae in Conventu Ordinum generalium; me
dedisse literas nobili cuidam Gallo, qui in comitatu Praesidis Janinii erat, et recte curaturum se
receperat. Sin aliter factum, doleo; minus tamen, si tu vir amicissime mihi id testanti iam
credas; et cessationis veniam des. Fui alioqui etiam omissior antea in scribendo, quod perpauci
se offerrent, qui ferrent.
De rebus porro meis nihil attinet nunc scribere; nisi isthuc unum, quod ab annis novem senator
sum in suprema Frisiae nostrae curia: indeque variis negotiis adeo districtus fere quotidie, ut ad
humaniores et elegantiores istas literas vix, ac ne vix quidem, unquam oculos referre liceat.
Caeterum volupe admodum fuit, ex literis tuis item intelligere, opus animadversionum moliri te
in Baronium. O Laudabilem et Ecclesiae Christianae utilem operam! Deus largiatur vires, ut
perficias quamprimum. Et quum Antichristi Romani flammas contemnas; nihil te turbent
illorum hominum calumniae, quibus pro levi est hodieque nimis h twn yhfwn
metaqesiV.
Finio tandem; at cum voto iterum, ut Deus te Vir Cl. diutissime nobis sospitet.
Leoverdiae Frisior. VIIo Id. Januar. MDCXIII.
Tui observatiss. discipulus et auditor vetus
Joannes Saeckma
[Zonder adres]
>> begin
1614 02 08 Saeckma aan Casaubon - British Library, Burney ms. 366 fol. 6 (origineel)
>> begin
Casaubons brief [6] van 21 februari 1613 heeft Saeckma in april van dat jaar ontvangen. Het was en is
aangenaam die te zien, te hebben en vaak aan vrienden te tonen als bewijs van Casaubons
genegenheid jegens hem. Een reactie bleef tot nu toe uit vanwege zelden voorhanden bodes naar
Engeland, maar vooral omdat er maandenlang een bijna epidemische ziekte woedde, die zijn familie
beviel en wekenlang in de greep hield. Saeckma had nauwelijks animo om zijn dagelijkse werk na te
gaan, laat staan naar zijn studeerkamer om te zien. Toen het een beetje beter begon te gaan, is hem
door de Staten van Friesland een gezantschap naar Gelre opgedragen, waardoor hij tot in de
winter van huis is geweest. Saeckma zal altijd dankbaar blijven voor Casaubons genegenheid en
de herinnering daaraan aan zijn eigen kinderen nalaten. Moge Casaubon de treurzangen van
Baronius de mond snoeren. Lipsius jaagt met wat hij over de Annalen schrijft, op de gunst van de
pausvereerders. Saeckma vraagt Casaubon om de geschiedenis, vooral de Griekse, van het
burgerlijk recht toe te lichten, want ondanks het werk van Cujas zijn er nog veel nevelen
over: Saeckma geeft een voorbeeld. Tot slot informeert hij op verzoek van enkele collega's of
Casaubon zijn commentaar op Polybius zal uitbreiden.
Vir clarissime S.
Literas tuas IXo Calend. Mart. Londini datas accepi mense Aprili superioris anni. Suave fuit,
hodieque est, videre, habere et amicis nonnunquam ostendere testes hasce veteris tui in me
affectus: grave rursum, quod istas tam diu silere oportuerit; foretque id magis, si tu hinc fidem
meam aestimatum ires. Sed caussas si dixero, quae tua est humanitas, morae huius veniam
dabis facile. Praeter tabellariorum raritatem, potissima fuit, quod morbus quidam pene
epidhmiaV in hisce oris saeviit a multis mensibus, familiamque meam una corripuit, et
tenuit complures septimanas. Interea operas quotidianas obire vix animo aegro lubido erit;
nedum ut ad musaeum respicerem. oude gar eiV analuhsian exeshka thn yuchn; imo
scholae Zenonianae apaqeian neutiquam probo. Ubi meliuscule dein meis esse coepit,
Ordinum nostrorum nomine iniuncta mihi, et suscepta in Geldriam legatio fuit, qua sub ipsum
usque Brumae tempus domo abfui. Iam vero, simul ac per anni tempestatem licuit, scriptionem
differre amplius nolui; uti vel hac sodalitate culpam, si qua contracta videri poterat, purgarem.
Inprimis ago tibi gratias V.C. quantas possum concipere maximas pro singulari isthac
benivolentiae in me tuae perennantis significatione: referrem lubens ac laetus, si facultas aut
occasio esset. Sane nunc etiam gratitudinem et amorem mutuum debere me perpetuo tibi
profitebor, quamdiu hic ero; adeoque huius memoriam liberis meis relinquam post mortem.
De occupationibus et studiis porro tuis quae scribis, scio; et credo magis, quum te ad Baronii
naenias confutandas dederis. Quippe istud vere est thV Augeiou boustasian
anakaqairesqai, sic sentio; quidquid Lipsius de Annalibus illis scribserit, gratiam uti
papicolarum aucuparetur, quod et in epistolis plerisque solenne, et unice studio fuisse videtur.
At tu V.C. meritis hisce tuis summis Ecclesiam filii Dei aeternum // obligabis: proinde rem
divinitus quoque coeptam alacriter perficito. Seculum nostrum si vides; quam multis passim
vulneribus foditur mystici istius corporis latus? Certamina item ipsorum antistitum
increbrescunt, et increbrescent indies deteriora, nisi prudentia et authoritate piorum principum
et procerum prospiciatur. Medicinam afferes tu V.C., si in exercitationibus Baronianis
doctrinam pariter et politeian priscae puriorisque Ecclesiae nobis repraesentaveris. O
fiat! Et ad te laborum fructus etiam proveniant uberrimi.
Caeterum, etsi impudentius facere forte videar; non me teneo tamen, quin te rogem insuper, ut,
quod in plerisque aliis scriptis tibi solenne, ne nunc quidem, ubi locus se dabit, iuris nostri
civilis historiam, maxime Graecam, illustrare cesses; saltem breviter et quasi en
parodwi. Cuiacius
prae aliis omnibus isti quidem plurimum lucis intulit: sed supersunt adhuc nebulae densiores,
quas discutere opus et operae pretium erit. Pace tua exemplum unum dabo, de officio
Comitatis sacrarum Largitionum, rerum privatarum, et sacri patrimonii. In notis ad Capitolinum
relegas nos ad iuris istud asylum verum si otium fuerit accuratius quandoque expendere quae
scribsit; apparebit inexplicata pleraque restare, quae ad curam illorum pertinuerint. Nec etiam
qui insequuti sunt, Pancirolus, Gothofredus et alii sitim meam hii explent. Ad extremum vereor
ut in publica Ecclesiae commoda peccem, si plus oneris tibi imponam. Dandum tamen fuit hoc
collegarum quorundam meorum voluntati, uti exquirerem, an Commentarios tuos in Polybium
speremus amplius: nam hunc ipsum habuimus dudum, avideque legimus. Facito sciamus, ubi
sine noxa meliorum studiorum rescribere licuerit.
Finio, cum voto, ut Deus te V.C. nominis sui gloriae et Ecclesiae bono diutissime sospitet.
Leoverdiae Frisior. VIo Id. Februar. MDCXIIII.
Tui observantissimus
Joannes Saeckma.
[Zonder adres].
>> begin