Schoolmeester XP
Start ] Omhoog ] Tem uw computer ] Gedicht ] Werken en leren ] Familiealbum ] [ Schoolmeester XP ]

 

Schoolmeester XP

Dit is het vervolg op De Schoolmeester

Deze pagina wordt van onder naar boven gevuld. De meest recente bijdragen staan dus bovenaan.
Her en der tussen de taalkundige opmerkingen staan verwijzingen naar andere pagina´s van deze site.
Klik op de plaatjes!

   
bullet

Vlaamse leerling beter dan Hollandse

Kop op pagina 2 van de Volkskrant van 20 juni 2002. (Bericht van ANP uit Gent en Amsterdam)

De onderzoeker, W. Kort, was ook op het Jeugdjournaal, mijn favoriete nieuwsbron op de televisie. Hij zei daar dat hij helemaal geen verschil in intelligentie gevonden had, maar wel in vaardigheden. Aan het eind sprak hij de jeugdige (en niet zo jeugdige) kijkertjes geruststellend toe.

" Als je in Vlaanderen woont dan haal je precies dezelfde ... eh ... intelligentiequotiënten dan in Nederland."

behelzen, Koen, behelzen

Het heeft niets met de hel te maken maar alles met de hals (ook in het Nederlands komt Umlaut voor!). In feite betekent het hetzelfde als omhelzen.

bulletDat Fuwa´s composities invloeden uit de hele wereld behelsen maakt ze tevens uitgesproken Japans.

Koen Schouten op pagina 3V van de Volkskrant van 20 juni 2002.

   
bulletBij een recent toernooi in Cairo raakte hij in de ban van mysterieuze krachten die hij bij een bezoek aan een pyramide meende waar te nemen.

Gert Ligterink op pagina 43 van de Volkskrant van  15 juni 2002.

Bepaalde letters hebben een bepaalde gevoelswaarde. Dat is het sterkst bij de overbodige letters uit ons alfabet: de y, de x en in mindere mate de c. De x wordt sterk geassocieerd met seks. Op Internet, op de televisie en in de filmwereld betekent X-rated  seks, en dan bij voorkeur met een x gespeld.

De y roept associaties op met mysteries. Vandaar dat veel mensen de mysterieuze Egyptische megagraven pyramides noemen. Maar het zijn piramides.

De c, ten slotte, is geen overbodige letter. Hij dient de afwisseling tussen de klanken s en k in verschillende contexten. Maar als hij wel overbodig is, suggereert hij ouderdom. Zoals in quasi-oude teksten. De Dicke Dries als naam voor een logement of tapperij bijvoorbeeld.

Ze huilden niet (dat is namelijk schreien), ze schreden. Aan de verleden tijd schreden kun je zien dat schrijden een sterk werkwoord is dat met een lange ij geschreven wordt.
bulletBomans´ Haarlem strekt zich niet verder uit dan de oude stad rond St. Bavo en Grote Markt, die is bevolkt met nuffige statige Haarlemmers, die eer schreiden dan lopen.

Aankondiging op de mediapagina, pagina 21 van de Volkskrant van 15 juni 2002.

  Goed nieuws: MyWeb en Wanadoo gaan fuseren! Nog meer verenigingsnieuws: deze site staat op een dochter van De Startpagina. De link heet: Fouten in de Volkskrant.
Nostalgisch woordgebruik van Willem Ellenbroek Ü   Misschien kan ik mijn verweesde website Mellegers-1 weer gaan bijwerken. Sinds ik ADSL heb, kan ik namelijk niet meer inbellen bij MyWeb. De website www.Mellegers-1.myweb.nl is nog steeds recordhouder. Op één dag kreeg de Schoolmeester daar 238 bezoekers.
bulletAlleen in zijn woonplaats was hij bekend... Dordtenaar Aelbert Cuyp schilderde het rivierlandschap: water, lucht, bootjes, drenkende koeien.

Willem Ellenbroek in de Volkskrant  van 13 juni 2002, pagina7K.

Drenken is een zogenaamd causatief: veroorzaken dat iets gebeurt, in dit geval het drinken van beesten. Een ander voorbeeld is leggen: leggen leidt tot liggen. Maar hier is geen sprake van drenken, de koeien drinken gewoon. Er is niemand die hen drenkt
Dit zou een zin kunnen zijn voor het nieuwe Dictee. Déjà vu is natuurlijk moeilijk, want Frans. De behoefte om accenten weg te laten is hier blijkbaar niet gehonoreerd. Het streepje tussen dé en jà is niet nodig, want déjà is gewoon één woord. Toch voelt de Schoolmeester ook wel de hoefte aan een koppelteken. Er is hier toch sprake van twee woorden die tot één uitdrukking samengesmeed worden? Déjà-vu dus! En zet dat ook maar in het groene boekje!
bulletIn de bakken waardoor het geld weer dubbel en dwars terug had moeten vloeien in de portemonnee van de investeerders koekt een substantie die het midden houdt tussen kroos en het materiaal waaruit vroeger dé-jà vu´s werden vervaardigd.

Herman Koch op pagina 5K van de Volkskrant van  6 juni 2002.

bulletRegisseur Jossi Wieler en drie scène´s uit zijn bewerking van Euridipes´ Alkestis.

Onderschrift bij een foto op pagina 9K van de Volkskrant van  6 juni 2002.

Vreemde gewoonte, die apostrof voor een s. Die is toch nergens voor nodig?
Even aandacht voor andere kranten. Eerst de NRC van vorige week. Link naar het volledige artikel van NRC-Handelsblad:

 

bulletIn totaal verdwijnen veertien vaste banen en een groter aantal tijdelijke banen. Hoeveel dat er zijn, zegt Verburgt niet te weten. ,,Maar die banen tellen ook niet echt, want mensen op een tijdelijk contract weten dat het een keer ophoudt.''

Artikel in het NRC-Handelsblad over de aanstaande ontslagen bij Schoevers Bedrijfsopleidingen.

Een héél foute opmerking in morele zin. Maar als je beseft dat Paul Verburgt handelt in tijdelijke banen (wat doet een uitzendbureau anders), vraag je je af of hij wel weet waar hij mee bezig is!?
Eindelijk hebben de journalisten de c-cedille gevonden om Barça te schrijven en prompt gaan ze hem verkeerd toepassen. Een c wordt uitgesproken als k voor a, u en o. Wil je daar toch een s laten horen, dan voeg je een klein s-je toe, een zogenaamde cedille. Maar voor een i hoeft dat niet.

Cees, leer uit je hoofd:
 Ca, co, cu,
 cee, cie, cij.

(Maar jouw eigen naam is een uitzondering, net als Caesar!)

bulletIk wil proberen het deel van de soçios dat voor mij is tevreden te houden en het andere deel te overtuigen van de juistheid van de beslissing.

Cees Zoon op de voorpagina van de Volkskrant van 18 mei 2002

bulletEr is natuurlijk meer, het is te eenvoudig kunst alleen langs de lineaal van zijn tijd te leggen.

Willem Ellerbroek in de Volkskrant van 10 mei 2002, pagina 28.

Voor dictees is dit een instinkertje. Waarschijnlijk denken veel mensen bij liniaal aan linea recta.
Maar zó erg..?
bulletEn nu word het nog erger.

Jean-Pierre van de Ven op pagina 45 van Het Volkskrant Magazine van 4 mei 2002.

bulletSterker nog: in het jaar dat MTV voor het eerst het licht zag.

Francisco van Jole in de Volkskrant van 30 maart 2002, pagina 5S.

`Het licht zag´ is voldoende, Francisco. Hoewel je je kunt afvragen of die beeldspraak toegepast kan worden op een televisiestation.
In sommige talen wordt `doen´ gebruikt als een hulpwerkwoord, dat de syntactische functie van het hoofdwerkwoord overneemt. Zo wordt de aandacht volledig op de betekenis van het werkwoord gevestigd.

In het Engels bijvoorbeeld, brengt `do´ `did´ of `does´ de tijd over bij ontkenningen en vragen.

bulletDo I dare?    en
bulletHe did not sail
zijn voorbeelden.

Ook in Nederlandse dialecten komt dit gebruik van doen voor. Met name in het Zeeuws heb ik het regelmatig gehoord. Maar in een voetbalverslag kun je gewoon zeggen:

"Het doelpunt  ... overschaduwde het feit dat..." Dat is duidelijk genoeg, Willem!

bulletHet doelpunt van Wamberto in de slotseconden deed het feit overschaduwen dat Utrecht goedkoop op voorsprong was gekomen door genoemde strafschop.

Willem Vissers in de Volkskrant van 13 mei 2002, pagina 15.

bulletNederlanders zijn wat minder gewend aan ongebreidelde zelfingenomenheid. En het is jammer dat de inhoud van het boek hieronder moet leiden.

Bas Haring op pagina 3W van het Wetenschapskatern van de Volkskrant van 4 mei 2002.

Lijden heeft een lange ij, omdat er vroeger een i uitgesproken werd. Deze werd verlengd met een j, omdat het gewone verlengingsteken, de i, in zo´n combinatie (ii) moeilijk te lezen was. In dialecten spreekt men nog steeds de ie uit. Bas Haring spreekt zeker geen dialect, daarom had hij op school extra moeten opletten. Of deze website vaker op moeten zoeken!
 
bullet 
bulletLodde (bladzijde 35 van het Volkskrant Magazine van 4 mei 2002)
Wat was dit nou?

Van Morrison, dát is de man die je bedoelt, Gijsbert!

bulletAnders dan Dylan, Young of Morrisson, voelde hij zich niet tegoed voor het geven van tekst en uitleg.

Gijsbert Kamer op pagina 10 van het Volkskrant Magazine van 4 mei 2002

bulletOp een gegeven moment bezoekt womanizer  Hugo, die regelmatig het bed induikt met zijn schoonzus, de uroloog. Daar wordt zijn penisbuis onderzocht met een lange, dunne slang.

Ronald Ockhuysen in de Volkskrant van 2 mei 2002, bladzijde 27K

 Ronald Ockhuysen  wilde het netjes houden. Het gebruikelijke woord is pisbuis, niets aan te doen. Of toch? Hij verzon het neologisme penisbuis. Kan een trend worden.

Of wist hij gewoon niet wat het `juiste´ (gebruikelijke) woord is?

Een moeilijk woord, mesaillance. Het stond in mijn leerboek voor stijl, dat wij gebruikten op het Libanon Lyceum in 1963. Nu merk ik tot mijn verbazing dat ik het fout geleerd heb! Ik heb twee letters omgewisseld (zoals in een spoonerism of bij metathesis) en sprak het in gedachten uit als meesaajanse. Waarschijnlijk komt dit, doordat ik het woord alleen gedrukt ken, en nooit heb horen uitspreken. Zo kwam ik bij meneer Kerstens een keer met het woord enervend.  Ik kende dat uit voetbalverslagen en had nooit gehoord dat het enerverend was.
bulletMet haar vermeende `mesalliance´ zou prinses Margriet de tegenstellingen uit de tijd van de Greet Hofmans-affaire opnieuw tot leven hebben gewekt, betoogt Elsevier-redacteur Dorine Hermans in haar vandaag verschenen biografie van Pieter van Vollenhoven.

 Artikel op de voorpagina van de Volkskrant van 1 mei 2002, onbekende auteur.

bulletOm veel nodeloos gezeur daarover te voorkomen, drukken we een fragment af, samen met het Engelse orgineel.

Willem Kuipers op pagina 26 van de Volkskrant van  12 april 2002.

Een tikfout? Ervaringen met het hoofdkantoor van het bedrijf waarvoor ik werk  hebben mij geleerd dat veel mensen in de omgeving van Rotterdam orgineel dénken en orgineel schrijven. Het lijkt wel op mijn eigen enervend. Ik kom ook uit  Rotterdam...
Mededeling van Bart Deuss op pagina 10 van de Volkskrant van 30 april 2002.
bulletCircus Elleboog - Silver Jungle, vanaf 8 jaar, Marco Gerris van de rollerskate groep ISH theatraliseert op bijzondere sympathieke manier de circuskunsten van een groep kinderen, geïnspireert op Im Dickicht der Städte van Brecht; 12 mei, Paradiso, Amsterdam, 020 6264521.
   
bulletEr bestaat wel een risicotest, maar juist  zedendelinquenten scoren daar heel laag op, omdat het van die braverikken zijn.

Marloes Elings in het Volkskrant Magazine van 27 april 2002, pagina 17.

Als je het voorbeeld monniken kent, zijn slechteriken, viezeriken en braveriken geen probleem. Alleen staat braveriken niet in het groene boekje en dus ook niet in de spelingcontrole. Het artikel over TBS-ers maakte wel diepe indruk op mij.
bulletEen van de nonnen op de mms heeft met geweld de make up van m´n gezicht gehaald. Met een groffe dweil en groene zeep.

Ben Haveman op pagina 10 van het Volkskrant Magazine van 27 april 2002.

De MMS was een school voor meisjes. In 1970 ben ik nog met een van de laatste MMS-klassen naar Londen geweest. Het waren gezellige klassen, maar er hing wel een overdaad aan parfum in de lucht.

Make-up is een combinatie van twee woorden, waar volgens de regels een streepje (koppelteken) tussen moet. Maar de echte fout in het stuk van Haveman is natuurlijk groffe.

Hoe kán je zoiets schrijven? Dat snap ik niet. Voor mij krijgt de verbogen vorm een lange o en dan zou ik er niets over piekeren daar een dubbele ff te zetten. Heeft Ben Haveman een afwijkende uitspraak?

 Write2Me.NL Gastenboek

De Schoolmeester heeft sinds kort een eigen website, waarop kunst, schaken, vissen en Jugendstil van ondergeschikte belang zijn.

Het adres is http://home.wanadoo.nl/nelleke.metz/schoolmeester/Schoolmeester_XP.htm

bulletDe financiële en sportieve malaise in het Nederlandse voetbal werd gisteravond verdoezeld door Feyenoord, de ploeg die zich in De Kuip opgelucht en opgetogen liet onderdompelen in een poel van euforie.
Paul Onkenhout in de Volkskrant van 12 april 2002, pagina 13.

Waarom verdoezeld? Het kan toch ook een tegenvoorbeeld, een ontkrachting, een relativering zijn?

Aleid Truijens ziet in de appel een verwijzing naar het bijbelverhaal over de zondeval. Maar had Eva dan een tafel, en zo ja, was die dan gedekt? Ik meen dat zij de verboden vrucht rechtstreeks van de boom plukte.

Kan het hier ook gaan om een vergiftigde appel, waar in een bekend sprookje uit gehapt wordt door het personage Sneeuwwitje?

bulletHet losse omslag met stijlvolle belettering en daaronder een gedekte tafel, wit tafellaken en een knalrode appel met een hap eruit  -  Eva! -  omvat een stemmig zwart gebonden boekje.

Aleid Truijens in de Volkskrant van 15 maart 2002, pagina 25.

Twee keer wordt er in de recensie van het boek De vanger verwezen naar een (boos) sprookje. De beeldspraak van de schrijfster, Manon Uphoff, wordt ook nog veroordeeld als `te feeëriek opgepoetst´. Misschien moet Aleid Truijens haar eigen stukjes eens gaan analyseren.
bulletColliena is geliefd bij voetbalstatistisci en er zijn ook spelers die met hem weglopen, maar hij heeft uiteraard ook vijanden.
Martien Schurink in de Volkskrant van 13 maart 2002, pagina 11.

Het fascisme zit diep in onze spelling!

Onze correspondent´ in de Volkskrant van 22 maart 2002, pagina 4.

Ik dacht dat die aanslag mislukt was?

bulletEen deel van het buskruit dat door Guy Fawkes werd gebruikt om in 1605 de Houses of Parliament op te blazen, is mogelijk gevonden in de kelder van de British Library.
bulletEn Jacques Herb trekt (vooral in studentenkringen) ook al weer enige tijd volle zalen met zijn `Manuëla´.
Televisierubriek in de Volkskrant van 26 maart 2002, pagina 12.
bulletPingüin-Kuikens
bulletIsraël
Het trema wordt ook wel deelteken genoemd. Het verdeelt een woord in lettergrepen, op plaatsen waar verwarring zou kunnen ontstaan. Je moet bijvoorbeeld mu-se-um lezen en geen mu-seum met de eu van Teun. Daarom schrijf je natuurlijk museüm... of niet? Wat is nu eigenlijk de functie van een trema (o)?
Nee, museüm is fout. Zeeëgel is een beter voorbeeld, of drieëndertig. Nog fout! Het groene boekje geeft museum, zee-egel en... o toch drieëndertig, geen drie-en-dertig?
Nadat de commissie die het groene boekje samengesteld heeft zich grondig met de tussen-n had bemoeid, speurde zij naar een andere regel die te simpel was om met rust gelaten te worden.

Het trema! In het groene boekje van 1954 werd het gebruik hiervan deels overgelaten aan degene die schreef. ´Met het oog op de schoolpraktijk´ werden er trema´s geadviseerd op vreemde woorden zoals linguïst, reïnterpretatie en dergelijke. 

´Wetenschappelijk gevormden´, dat wil zeggen mensen die de oorspronkelijke taal van deze `bastaardwoorden´ kenden, mochten in hun onderling verkeer linguist en reinterpretatie spellen. Elke linguïst weet tenslotte dat hij een linguist is!

bulletlinguist
bulletlinguïst
bulletreinterpretatie
bulletreïnterpretatie
Volgens mij is een trema nodig in woorden als museum, omdat er een klank eu bestaat, die anders uitgesproken wordt dan de losse letters. In een woord zoals Israel is het mijns inziens niet nodig, want de tweeklank ea bestaat niet.  

Art,
de andere website van
PieterJan Mellegers,

gaat over kunst en architectuur,
met name Art Nouveau

Toch was er sprake van een zekere willekeur. Een schoolmeisje van negen kreeg een rode streep door linguist, terwijl een linguïst van negentig gewoon maar zijn gang mocht gaan!<<Selectie in document>>
En toen ze deze regel toch aan het herzien waren, bedachten ze meteen maar een nieuwe complicatie! Je zou in plaats van een trema ook een koppelteken kunnen gebruiken! Dat was zelfs al voorgeschreven als de twee lettergrepen op twee verschillende regels stonden.
Eerst werd er duidelijkheid geschapen: het trema moet gebruikt worden bij aa,ae, ai, au, ee, ei, eu, ie, oe, oi, oo, ui en uu. Een opsomming dus. Helaas verlies ik hier mijn argument tegen het trema op Israel. Ik neem mijn verlies als een man. Maar dan win ik met museüm... of niet?
bulletNee, museum is en blijft een van de uitzonderingen. Franse en Latijnse woorden krijgen geen trema, omdat deze talen het trema niet kennen, zoals elke wetenschappelijk gevormde persoon weet.
bulletna-apen
bullettoe-eigenen
bulletzee-egel.
Samenstellingen krijgen géén trema, die krijgen voortaan een streepje:

na-apen, toe-eigenen, zee-egel. Dit is in overeenstemming met het koppelen van andere woorden, zoals Hans Bouman bijvoorbeeld demonstreert in het citaat hieronder: whisky-en-water.

Dan is het dus ook drie-en-dertig?
  Dat zou te gek worden! Telwoorden krijgen wel een trema! We hebben dus eerst een regel versimpeld, door een opsomming te maken van de gevallen waarin hij toegepast moet worden. Daarna compliceren wij hem weer door er een ander leesteken bij te halen.

Net als bij de regels voor aaneenschrijven (aan-een-schrijven?) geldt hier: mensen die op hun taalgevoel konden spellen, moeten nu de regels uit hun hoofd leren. En makkelijke, maar onlogische regels zijn vervangen door moeilijke, even onlogische regesl.

Rubriek Site-seeing in de Volkskrant van 23 maart 2002, pagina 5S.
bulletGa terug in de tijd met de Encyclopedia Brittanica, editie 1911.
bulletSterker nog: in het jaar dat MTV voor het eerst het licht zag.
Francisko van Jole in de Volkskrant van 30 maart 2002, pagina 5S.
De lijdensgeschiedenis van de Volkskrant wordt fier voortgezet door Hans Bouman: in de Volkskrant van 29 maart 2002, pagina 26.
bulletKortom, het leidt weinig twijfel dat, wanneer we dit verhaal met de juiste hoeveelheid whisky-en-water achter de kiezen zouden lezen, zich een allegorie van de geboorte van het modernisme openbaart.
bullet De gezamelijke winkeliers huren en particuliere beveiligingsdienst in.
Robert van Gijssel in de Volkskrant van 5 april 2002, pagina 9.
`To hover´ (met een o zoals in on) betekent `rondhangen boven´. Dat is wat een hovercraft doet. Zie ook Het Klokhuis hieronder.
bulletBeetje met hoovercraft rondvaren.

Rubriek Site-seeing (anoniem) op pagina 5 van de Volkskrant van 9 maart 2002

bulletKapelaan Mike Shellman van de Amerikaanse 101ste divisie buigt zich, afgelopen zondag, over een gewonde soldaat in Sirkankel, Afghanistan.

Onderschrift bij een foto op pagina 5 van de Volkskrant van 7 maart 2002

Een chaplain is een legerpredikant (protestants) of een aalmoezenier (katholiek). Hij kán ook kapelaan zijn, maar zo ziet de man op de foto er niet uit!
Ronald Ockhuysen schrijft op pagina 26K en 27K over de film What Time Is It There?  van Tsai Ming-liang.


(De Volkskrant, 7 maart 2002)

Een foto van de gewraakte `kom´! Deze vormt gelijk een link naar de nieuwe site van de Volkskrant en de VPRO over film.

Zone is zonder ^, maar er is hier helemaal geen sprake van een tijdzone, maar een tijdverschil. Alle tijdzones hebben een verschil van één uur met de ernaast gelegen zones.
bulletTussen Taipei en Parijs zit een tijdzône van zeven uur, maar eenzaamheid doet overal evenveel pijn.
Verder zwemt de vis (een gourami) niet in een kom, maar in een aquarium (door liefhebbers een bak genoemd). Kommen zijn rond!
Het Latijn heeft de c uitgevonden. Die dient om de afwisseling tussen de klanken s en k in een woord mogelijk te maken. Combinaties met elektr- komen echter van het Griekse elektron.

Overigens: waarom worden alleen Engelse woorden gecursiveerd? En geen Duitse of Franse?

bulletEen nieuwe noodroep om electronische hulpmiddelen voor scheidsrechters of een aanzet tot het verbannen van de schwalbe?

Anoniem artikeltje over de schwalbe van Machlas bij Ajax-Feyenoord, pagina 4V van de Volkskrant van 7 maart 2002

bulletEr ontstaan `hopefull monsters´, die de concurrentie met normale beesten niet aankunnen.
bulletVolgens Schram hoeven het niet altijd de fitste beesten te zijn die overleven.

Berber Rouwé, `Een gen voor tien poten´ in de Volkskrant van 2 maart 2002 (voorkant Wetenschap).

Als het Engelse woord full gecombineerd wordt met een ander woord, vervalt en van de twee l-en. Leuk is de combinatie van full met fill: de Concise Oxford Dictionary geeft die als fulfil. In Amerika is fulfill gewoner. De Angelsaksen kennen niet zoiets als een groen boekje!
Die fitte beesten zie je ook altijd in het fitnesscentre!

Als voormalig kweker van pekelkreeftjes kan ik getuigen dat ze veel meer dan tien poten hebben!

De beroerdste regel uit het laatste groene boekje betreft de tussenletter -n-. Voor alle duidelijkheid: het gaat om een letter die niet uitgesproken wordt. Vroeger hadden we hier een ongegronde regel voor, die wel logisch klonk en daardoor makkelijk toe te passen was.
bulletZij stellen dat een wetenschapper belangenloos op zoek is naar waardenvrije kennis over de werkelijkheid.

Henk van Renssen, "Stilte baart kennis" op pagina 3W van de Volkskrant van 2 maart 2002.

De hoofdregel was, dat er alleen een e gebruikt werd, bijvoorbeeld
bulletganzepen,
bullet hartedief,
bullet notedop.
De uitzondering, die voor mij belangrijkste leidraad vormde, was dat er -en- geschreven werd als je noodzakelijk aan een meervoud dacht. Bijvoorbeeld
bulletbijenkorf,
bulletboekenkast,
bulletvriendenkring.
Deze onzinnige, maar makkelijk toepasbare regel werd vervangen door een andere, even onzinnige regel, die niet makkelijk toepasbaar is! In de zin van Henk van Renssen hierboven wordt duidelijk geïllustreerd hoe moeilijk de toepassing van de nieuwe regel is. Omdat er een meervoud waardes bestaat, moet er geen -n- in waardevrije staan. Maar waarom moet het belangeloos zonder -n- zijn???
bulletDe kosten zijn relatief laag: voor één maaltijdvervangend product telt de consument hoogstens vier gulden neer.

Wil Thijssen in het economische katern, pagina 2E van de Volkskrant van 28 februari 2002

Met euro´s hoef je in ieder geval minder te tellen!
Het werkwoord is verrassen , dus één t is voldoende. Misschien was de schrijver bang de bekende fout met verassen te maken.
bulletIn september verrastte de bank haar miljoenen rekeninghouders met de keuze voor een betaalde bankpas met `volledige functionaliteit´ of een gratis pas (Giropas Basis) zonder toetsers en bellen.

Rubriek Op=op onder redactie van Ben van Raaij, pagina 16 van de Volkskrant van 27 februari 2002

bulletpubertijd
bulletasterix
bulletkruidvat
bulletbrillenkoker
De woorden die hier links opgesomd worden hebben als overeenkomst, dat iemand ze expres `verkeerd´ heeft gespeld om daar een effect mee te bereiken.

De puberteit is een levensfase. De toevoeging `teit´ heeft niets met tijd te maken, maar maakt van het concrete zelfstandige naamwoord puber een algemener woord, dat een niet-telbare kwaliteit aangeeft.

Iemand heeft ooit de `foute´ spelling pubertijd bedacht om de aandacht te vestigen op een televisieprogramma. De `poëtische functie van taal´ is benut om een nieuw woord te vormen, dat een nieuwe betekenis overdraagt, zoiets als `tijd voor pubers´. Het nieuwe woord zou logischerwijs uitgesproken moeten worden met nadruk op de eerste lettergreep, terwijl puberteit nadruk op de laatste lettergreep krijgt.

Kruidvat is ongetwijfeld een variatie op kruitvat, die verwijst naar het feit dat men in die winkel kruiden kan kopen. Asterix, de naam van een stripfiguur, werd zo bekend, dat ik in de jaren tachtig een universitair docent erop moest wijzen dat het leesteken sterretje (*) asterisk heet.

De brillenkoker was de titel van een bundel verhalen van Freek de Jonge. In de tijd dat het verscheen was de gangbare spelling nog brillekoker.  De woordspeling, of eigenlijk spellingspeling van De Jonge is nu onmogelijk geworden. (Een recensie van deze bundel kan in oude versies van deze site nog gevonden worden onder Literatuur.)

Het slappe karakter van de opstellers van het nieuwe groene boekje (1995) blijkt weer uit het feit, dat ze pubertijd als nieuw woord opgenomen hebben. Ik zou van de gebruikers wel eens willen horen hoe ze het uitspreken...

bulletJongens in de vroege pubertijd lopen op school met hun ziel onder hun arm en krijgen vaak te horen dat zij tekortschieten.

 Ingezonden brief op pagina 19 van de Volkskrant van 23 februari 2002

De 33-jarige kunstenaar is een Engelsman en kan dus refereren aan levenloze substanties met it. Als Nederlanders moeten wij kiezen uit hij, het of zij. Poep is mannelijk. Peter de Waard op pagina 16 van de Volkskrant van 22 februari 2002

Redactie van de rubriek Dag in Dag uit:  Heleen Beaart en Robert van Gijssel

bulletIk viel op de samenstelling en de vorm van de poep en de wijze waarop het in de loop van de tijd van kleur veranderde, aldus de 33-jarige kunstenaar.
bulletOverige categoriën die de komende weken aan bod komen zijn kracht, gif, verdediging en menseneter.
Als de nadruk op de lettergreep met ië valt, wordt het ieë. Zie ook saurieër hieronder, en tracht dit raadsel op te lossen!  Artikeltje over de televisieserie Ultimate Killers op pagina 14 van de Volkskrant van 22 februari 2002

Art Nouveau


Jugendstil in Delft

Kop bij het weerbericht van Klaas Dros op pagina 15 van de Volkskrant van 20 februari 2002
bulletOmstuimig en regenachtig
bulletIn een kleigroeve bij Peterborough hebben Britse paleontologen een plakkaat gefossiliseerd braaksel gevonden, die waarschijnlijk rond de 160 miljoen jaar geleden is uitgespuugd door een in zee zwemmend reptiel, een ichthyosaurus
bulletRelatief kleine saurieër leefden van die overvloed, en werden op hun beurt weer bejaagd door ondermeer de pliosaurus, een van de grootse zeeroofdieren die ooit hebben geleefd.

Rubriek `Kort´ op pagina 3W van de Volkskrant van 16 februari 2002

kleigroeve ??? een plakkaat ... dat

Wat de gedachte achter saurieër is tart mijn vermogen tot inleving... ik geef het op!

bulletMaar alles wat mij verder van het goede resultaat afhoud... daar ben ik gewoon niet zo mee bezig.

Margo Vliegenthart in een prachtig portret door PIETER WEBELING. Ook de foto op pagina 16 (Volkskrant Magazine van 16 februari 2002) van Wim van de Hulst is erg mooi.

  Een barracuda uit Blijdorp, vergeleken met mijn eigen levendbarende snoekje. Klik op de foto om naar het Oceanium te gaan.
Huub Wijfjes is een bewonderaar van Martin van Amerongen. Hij probeert ook een stilistisch hoogstaand proza af te leveren, maar sommige volzinnen ontsporen.

HUUB WIJFJES, `Herkenbaar als licht in duisternis´ op pagina 30 van de Volkskrant  van 15 februari 2002.

bulletNiet geboeid door het keiharde feit, het grote politieke schaakspel of het dagelijkse geharrewar; wel geamuseerd toekijkend, af en toe vilein prikkend in de zwakke plekken van het menselijk bestaan en bovenal opgeruimd blijven schrijven over alles wat voorhanden komt en boeit.
bulletGeen duimendik in de taal geschoffelde ironie, maar de stillere vormen die, ofschoon zelden direct aanwijsbaar, elke zin en alinea boven het alledaagse verheft.
bulletHij biedt een overzicht van de state of the art  op het terrein van beweging, maar schets ook een overtuigende theorie, die gericht is op het menselijk vermogen tot compensatie en aanpassing.

GERRIT BREEUWSMA op pagina 28 van de Volkskrant van 15 februari 2002

State of the art is eigenlijk een bijvoeglijke bepaling, geen zelfstandig naamwoord. Het betekent `beste´, om precies te zijn `beste volgens huidige mogelijkheden´. He bought a state of the art computer.

Maar misschien bedoelt Breeuwsma ´een overzicht van het beste op dit gebied´? Ten slotte zou overzicht gecombineerd met het bedoelde `overzicht van de stand van zaken´ (Van Dale) een tautologie zijn.

Reageren op een fout doe je niet bij een dom of niet ter zake doend iets, maar bij een programma of een krant waar je op gesteld bent. Daarom reageer ik niet op de Spits of Metro, maar wel op de Volkskrant. En nu op Het Klokhuis.

Plaatje is link naar Het Klokhuis

Het Klokhuis is een informatief programma, dat afgestemd is op de jeugd. Maar het is interessant voor iedereen. Ik bewonder het vooral om de originele en treffende manieren waarop moeilijke dingen uitgelegd worden. Vanavond ging het over de hovercraft. In het Nederlands: het luchtkussenvoertuig. Hoewel het natuurlijk net zo goed vaartuig of vliegtuig zou kunnen heten. Dat zit in de Engelse term: craft kan zowel vaartuig als vliegtuig betekenen. En ruimtevaartuig.

Jammer dat er niet werd stilgestaan bij de naam hovercraft. Misschien zou dan niet de hele uitzending door die vervelende fout gemaakt worden. Iedereen zei namelijk hoovercraft,  met de klinker oe. Maar het ding heeft niets met Hoover te maken, het ontleent zijn naam aan het werkwoord hover. Dat betekent zweven, hangen boven. Zoals in `a helicopter hovering over a stadium´  (Van Dale).

En de klinker is geen oe, maar de Engelse o (die een beetje op een Nederlandse a lijkt), zoals in hospital, holidays, horse.

Nu ik toch afdwaal van de Volkskrant, wil ik mijn verontwaardiging uiten over een tekst die ik ik bij Van Morrison vond.

Ik ben een fan van Van, al vijfendertig jaar lang. Ik heb nog de originele single Gloria/Baby please don´ t go van Them uit 1965. Ik ga elke keer kijken als Van in Nederland is.

 

In het tekstboekje bij Irish Heartbeat staat in de tekst van `Raglan Road´ een verschrikkelijke spelfout. Verschrikkelijk, omdat degene die hem afgedrukt heeft klaarblijkelijk niet begrijpt waar het over gaat. Laten we hopen dat Van hier niets van weet.

Er staat:

On Raglan Road on an Autumn Day,
I saw her first and new.
That her dark hair would weave a snare
that I may one day rue. 

De tweede regel moet zijn:

... I saw her first and knew ...

Het zijn homoniemen, ik weet het, dus je hóórt het verschil niet. Hopelijk zingt Van gewoon de tweede tekst en is het boekje door een of andere Ierse dronken nitwit samengesteld. Vooral erg dronken, want na een punt kun je niet verder gaan met that. Ja, dat zal het wel zijn. Drank maakt meer kapot dan je kunt bevroeden...

Kaja de Jong reageert ook op de interpretatie van songteksten door Marcel Möring. Ik ken het lied van Abba niet, maar haar interpretatie lijkt mij de beste tot nu toe. Overigens: leuk dat Marcel Möring de inhoud van songteksten wil analyseren. Ik heb vroeger  - toen ik nog leraar Engels was - teksten van John Lennon en Paul McCartney gebruikt om prosodie te behandelen. Zij gebruiken namelijk interessante versvormen, onder andere op het gebied van rijmschema´s.
bulletZe beschrijft haar leven tot de dag voordat hij kwam. En ja, hij is gekomen, maar ook weer bij haar weggegaan!
bulletHaar leven is weer hetzelfde als voorheen, maar nu ziet ze pas hoe saai, grijs en grauw dat leven was.

Kaja de Jong in een ingezonden brief in de Volkskrant van 9 februari 2002

bulletGesjoemel bij HBO groter dan gedacht

Kop op de voorpagina van de Volkskrant van 8 februari 2002 bij een artikel van Thom Meens en Raoul du Pré

Kan gesjoemel groot zijn? Ik zou liever hebben gezegd dat het gesjoemel erger is dan gedacht. Of desnoods omvangrijker.
Er wordt al heel snel gereageerd op het artikel van Marcel Möring over liedteksten. Zelf neig ik ertoe te denken, dat het gaat over een liefde die gevonden is en weer verloren. De reactie van Dirk Aalbers was razendsnel. Helaas kan ik hem niet terugvinden.
bullet 

Dirk Aalbers in een ingezonden brief in de Volkskrant van 8 februari 2002

bulletNiet Amerikaanse mijnspecialisten, maar een select groepje Noren moet voorkomen dat de 3600 Amerikaanse, Canadese en Jordaanse troepen bij Kandahar het slachtoffer worden van de duizenden antipersoneels- en landmijnen waarmee de luchthaven nog steeds is bezaaid.

STIEVEN RANDHARIE op pagina 5 van de Volkskrant van 8 februari 2002

  1. 3600 troepen... en uit hoeveel mensen bestaat elke troep?
  2. Ik ben nog steeds niet gelukkig met de aanduiding `anti-personeel´ voor mijnen die gericht zijn tegen mensen, manschappen, individuen. Bij personeel denk ik in de eerste plaats aan een supermarkt.
    In Van Dales Engelse woordenboek staat voor anti personnel  `tegen personen gericht´. 
Peter-Arno Coppen reageert op mijn vraag over koningschap. Waarom, zo vroeg ik mij af, is het geen koningsschap, terwijl we wel een s gebruiken in koningshuis? Zijn reactie staat hiernaast, met een kleine verduidelijking van mijn kant. Geachte Schoolmeester,

in één van uw ergernissen vraagt u zich af waarom het woord 'koningschap' niet met een extra -s wordt geschreven, naar analogie van bv. 'koningshuis'. Maar daar is in dit geval een goede reden voor: 'koningschap' is geen samenstelling zoals 'koningshuis'; '-schap' is een achtervoegsel. De spelling is dus naar analogie van 'graafschap' en 'dichterschap'.

Peter-Arno Coppen

Mijn reactie:

Geachte heer Coppen, het duurde even voor ik volledig door had wat u zei. Als ik het goed begrijp zit het verschil in de combinatie met huis, dat een zelfstandig woord is, en -schap, dat niet als zodanig  bestaat?

Antwoord: Precies! Je kunt het vergelijken met een achtervoegsel als -heid, dat ook nooit om een extra -s vraagt.

bulletLet me tell you about the birds and the bee´s and the flowers and the trees
Marcel Möring illustreert de spelfout die ik onlangs verklaarde naar aanleiding van cafés. Als hij consequent was geweest had hij ook tree´s geschreven...
Artikel van Marcel Möring in het kunstkatern van de Volkskrant van 7 februari 2002, pagina´s 16K en 17K. Het artikel `Luister naar de tekst!´ is heel interessant. Ik wil de interpretatie van `The Day before You Came´ nog een keer aanvechten, maar dat moet maar op een andere tijd en een andere plaats. Eerst wil ik een paar spelfouten noemen en een regel uit het Engels uitleggen.
bulletHet is niet alleen een prachtig klassiek lied, dat wat mij betreft op dezelfde hoogte staat als de liederen van Strauss, Mahler of Ives, het bevat ook nog van een tekst (sic) die zo ambigue en gelaagd is dat het moeilijk is er niet over te blijven nadenken.
ambigu
In The Day Before You  Came  is een vrouw aan het woord die de zachte landing van een harde mededeling voorbereid: ik houd niet meer van jou.   +t Foei, Marcel!
De regel van het Engels die ik wil toelichten gaat over het gebruik van hoofdletters in titels. Ook Engelsen en Amerikanen gebruiken die vaak verkeerd. Vooral de makers van popsongs stellen er een genoegen in, zoveel mogelijk hoofdletters te gebruiken. Het is inderdaad komisch om woorden als A en The midden in een regel met hoofdletters te tooien. Toch is dit niet zoals het hoort.
bulletHere, There And Everywhere
bulletThe Day Before You Came
Het idee is simpel: alle woorden van betekenis in een titel krijgen een hoofdletter.
Dat zijn op de eerste plaats de naamwoorden en de zelfstandige werkwoorden. Voegwoorden, koppelwerkwoorden, hulpwerkwoorden, voorzetsels en lidwoorden dragen over het algemeen zo weinig bij aan de betekenis, dat ze met kleine letters geschreven worden. Er zijn natuurlijk grensgevallen. Neem bijvoorbeeld you  in `I Love You´. Het belangrijkste woord van de titel!

Ik geef enkele voorbeelden uit het MLA Handbook, een autoriteit op dit gebied.

bulletWho´s Who in America
bulletReport of the Commision on the Humanities
bulletGoethe: Das Leben im Werk

Wie de regel simpel wil houden, schrijft in ieder geval voorzetsels, lidwoorden en voegwoorden met een kleine letter, behalve als ze het begin van een titel of subtitel zijn (zoals bij het boek over Goethe).

bulletMenigte Palestijnen lyncht drie verdachten
bulletDe drie verdachten zouden zijn doodgeschoten in de wc van het gebouw, waar de politie hen had verborgen.

Pagina 6 van  de Volkskrant van 6 februari 2002

Ik heb altijd verondersteld dat lynchen een illegale vorm van terechtstelling door ophanging was. Ik meende zelfs dat het woord ontstaan was door een Ierse rechter die Lynch heette en die zijn eigen zoon had laten ophangen. Dat blijkt niet zo te zijn. Van Dale geeft als betekenis: molesteren (wat ik te zwak vind, want van molesteren ga je niet dood).

De Concise Oxford Dictionary noemt twee mogelijke bronnen van het woord, maar zegt niets over ophanging. `Execute´ is daar de gebruikte term.

De twee personen naar wie lynchen genoemd kan zijn, zijn Judge Lynch, die een verzinsel genoemd wordt,  en Captain William Lynch uit Virginia, die in 1782 gevrijwaard werd wegens het illegaal straffen (niet: terechtstellen) van mensen.

In andere bronnen vind ik overigens de naam Charles Lynch, namelijk in Larousse en het etymologisch woordenboek van Dr. J. de Vries.

bullet´Ik irriteer mij aan de soms domme fouten die gemaakt worden´, zo verklaart PieterJan Mellegers zijn motivatie.

Artikeltje in de rubriek OSM in De Journalist van 25 januari 2002, pagina 34 (ik kreeg dat artikel pas op 6 februari onder ogen).

Als je een interview weergeeft, wil je de ondervraagde persoon ook graag sprekend invoeren. Maar niemand praat in afgeronde volzinnen, dus moet je een beetje schipperen in je weergave: het moet overkomen als een echte uitspraak, maar ook voldoen aan de eisen die een gedrukt medium stelt aan de grammatica. Je moet daarbij oppassen dat je de geïnterviewde persoon geen taalfouten in de mond legt! (Op de voorganger van deze pagina, De Schoolmeester, stond een voorbeeld van Jan Kuitenbrouwer, die zijn vrienden citeert met een spelfout.)
Zoals ik al in het interview met BNN aangaf, de mogelijkheden zijn:
  1. het irriteert mij
  2. het ergert mij
  3. ik erger mij eraan

Heet het door elkaar gooien van twee op elkaar lijkende uitdrukkingen niet een contaminatie?

bullet` .. Mellegers, ooit docent Engels, en momenteel medewerker bij Schroevers bedrijfsopleidingen.´

Dit is uit hetzelfde stukje in De Journalist. Het bedrijf heet Schoevers Bedrijfsopleidingen. We hadden ooit een mevrouw Schroevers in een cursus. Zij werd voortdurend opgebeld door mensen die SCHOEVERS moesten hebben.

Overigens is SBO, zoals het in de wandelgangen heet, een nazaat van het beroemde Schoevers Opleidingen, dat bekend staat om zijn een-, twee- en driejarige opleidingen op office-gebied. Schoevers Bedrijfsopleidingen is sinds 1992 een zelfstandig bedrijf. Mensen komen bij ons om een applicatiecursus van enkele dagen te doen. Bij mij komen zij voor cursussen in programma´s zoals Word, Excel, PowerPoint, Access, Outlook, Windows, Frontpage, Internet Explorer, enzovoorts.

Zie de reactie op het interview op Radio 1 met BNN op de voorganger van De Schoolmeester XP, De Schoolmeester.

Op andere pagina´s: Jugendstil in Nederlandse en Belgische steden. Klik op het plaatje.

 

 Start ] Tem uw computer ] Gedicht ] Werken en leren ] Familiealbum ] [ Schoolmeester XP ]