Het Ardennen-offensief van december 1944 - januari 1945

Ons vakantiehuis staat in een historisch deel van de Ardennen. Deze pagina vertelt hierover in vier van elkaar losstaande delen:

een situatieschets met een korte toelichting op doel van het Ardennenoffensief en het doel van de Duitse aanval op de Ourthe-Aisne-sector;

de Duitse aanval op La Roche op 20 december 1944 tot de bevrijding op 10/11 januari 1945;

de Amerikaanse aanval op de berg La Roumière bij Werpin/Trinal;

de ontsnapping uit een omsingeling van "Hogan's Heroes" in de Kerstnacht van 1944.

een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen.

Een situatieschets

Op 16 december 1944 startte Von Rundstedt de operatie 'Wacht am Rhein', die later als 'de Slag om de Ardennen' de geschiedenis in zou gaan. Het had tot doel om de Ardennen te doorkruisen, de Maas over te steken en Antwerpen met zijn haveninfrastructuur opnieuw in te nemen. Het Duitse Opperbevel wilde op die manier de toevoer afsnijden van de bevoorrading van de geallieerde legers en het Amerikaanse leger isoleren van het noordelijker gelegen Britse. Zo wou men de Geallieerden dwingen tot capitulatie of op zijn minst voor het westerse front een getekende vrede bereiken. Het Duitse leger zou dan overgebracht kunnen worden naar het Oostfront om daar de opmars van de Russen te stuiten.
Op 16 december 05.30 uur viel Generaal Sepp Dietrich met zijn 6e Pantserleger door de historische "Bres van Losheim" de Ardennen binnen, iets ten noorden van het Groothertogdom Luxemburg. Hij had opdracht de Maas tussen Hoei (Huy) en Luik over te steken. Tot dit leger behoorde onder meer de 2. SS Panzer-Division 'Das Reich', een geharde divisie uit Normandië en berucht vanwege wreedheden bij Oradour-sur-Glane.
Zuidelijker leidde Generaal Baron Hasso von Manteuffel het 5e Pantserleger dat als doel had om de belangrijkste verkeersknooppunten van St-Vith en Bastogne te veroveren, de Maas tussen Dinant en Andenne over te steken en via Brussel naar Antwerpen op te rukken. Tot dit leger behoorde onder meer het 58. Panzerkorps bestaande uit de 116. Panzer-Division ("der Windhund") en de 560. Volksgrenadier Division. Ook de 116. Panzer-Division was een in Normandië geharde elite-eenheid. De infanteriedivisie daarentegen was samengeraapt uit bezettingstroepen uit Noorwegen en Denemarken die uit slecht getrainde en grotendeels oudere mannen zonder gevechtservaring bestond.
Het aanvalsdoel op 20 december voor de 116. Panzer-Division was het veroveren van de sector tussen Ourthe en Aisne; voor de 2. SS Panzer-Division de sector tussen Aisne en de weg Baraque de Fraiture-Manhay. De infanterie van de 560. ondersteunde de aanval en consolideerde gewonnen terrein. Beheersing van de hoofdweg Hotton-Erezée-Manhay was hun opdracht en dan controle over de weg Hotton-Marche. Westelijk daarvan ligt de relatief vlakke Condroz en Famenne voor hen open en daarmee feitelijk de weg naar de Maas. Om de lezer gevoel te geven voor de logistieke omvang van deze operatie het volgende: de beide Pantserdivisies telden een tankregiment (aan het begin van de oorlog overigens twee) bestaande uit twee bataljons met elk vier compagnies á 32 tanks, twee gemotoriseerde infanterieregimenten (de Panzergrenadiere), een verkenningsbataljon met pantserwagens en motoren, een verbindingsbataljon en ondersteunende eenheden. Met beide Panzerdivisies rolden dus honderden tanks (merendeels middelzware Panthers) en voertuigen de sector binnen. Voeg daarbij dat verharde wegen toentertijd meer uitzondering dan regel waren en duidelijk wordt dat voor beide partijen moeizaam manouvreren en opstoppingen tot de 'dagelijkse problemen' behoorden. Voor een beter begrip heb ik een uit die tijd daterend kaartje opgenomen. U ziet daarop waar Magoster zich in de sector bevindt. Marche, dat niet zichtbaar is, bevindt zich ten zuid-westen van Hotton.

Huiveringwekkende tonelen

Op 10 september 1944 vierde La Roche haar bevrijding door Amerikaanse troepen. Op hun aftocht hadden de Duitsers de twee bruggen over de Ourthe opgeblazen. Een daarvan werd door de Amerikaanse Engineers herbouwd waardoor La Roche opnieuw een strategisch knooppunt van wegverbindingen werd. In het nabije Samrée werd door de 7th Armored Division een groot depot ingericht voor brandstof, munitie en levensmiddelen. Op de late avond van 20 december kwam de 116. Panzer uit Houffalize aan de rand van La Roche dat de volgende dag werd ingenomen. Hetzelfde lot trof Samrée. Omdat men dacht dat de herbouwde brug niet betrouwbaar genoeg was trok een tankeenheid (Kampfgruppe Bayer) via Dochamps, Devantave, Beffe, Trinal en Melines door naar Hotton teneinde daar de Ourthe over te steken. De 560. Volksgrenadier Division volgde de route eerst langs de Aisne en via Amonines richting Beffe. Gedekt door bossen ging een vijftal Duitse tanks in Hotton in de slag. Geconfronteerd met een niet aflatende verdediging door Amerikaanse eenheden (21-24 dec.), maakten de Duitse pantsers uiteindelijk rechtsomkeer. Twee Duitse tanks gingen verloren. Bij Soy en Melines bezorgde het 517th Parachute Infantry Regiment de Duitsers nog de nodige schermutselingen. Kampfgruppe Bayer keerde terug naar La Roche en de door deze verlaten posities werd door de infanterie van de 560. Volksgrenadier Division ingenomen. In La Roche aangekomen besloot de 116. Panzer-Division om de Ourthe tóch over de baileybrug over te steken, om vandaar naar Marche-en-Famenne te gaan. Om de Duitse troepenbewegingen zoveel mogelijk te hinderen gaf het Amerikaanse Commando opdracht La Roche op 26 en 27 december te bombarderen. Het stadje werd daarbij praktisch geheel verwoest. De 116. Panzer bereikte haar doelen niet maar werd na felle strijd door de 84th Infantry Division ("The Railsplitters") op de as Menil-Marenne-Verdenne effectief gestopt. Dit was mede te danken aan de vijf kilometer noordwaarts bij Noiseux opgestelde 155mm Howitzer-kanonnen van de 327th Field Artillery Battalion. De gevechten duurden vele dagen waarbij aan beide zijden hoge verliezen geleden werd. De Amerikanen werden op 1 januari afgelost door het Britse 53rd Welsh Infantry Division en betrokken daarna posities op de as Hotton-Soy-Erezée in het kader van het in te zetten tegenoffensief. De Welshmen met ondersteuning van tanks van de 144th Royal Armoured Car Regiment en de 1st Northamptonshire Yeomanry Regiment drongen de Duitsers over een breed front terug richting La Roche daarbij artillerievuur, mijnenvelden en wegbarricades van omgehakte bomen trotserend. Ze bevrijdden o.a. Menil, Wahardy en Rendeux. Na drie dagen werden ze afgelost door de 51st Highland Division die op 11 januari La Roche definitief zou bevrijden. Ook deze werd ondersteund door tanks van de 1st Northamptonshire Yeomanry Regiment.

Ik beperk mij nu tot de sector die aan de bovenkant wordt begrensd door de weg Hotton-Erezée en aan zijkanten de Ourthe en de Aisne. Dit werd het strijdterrein van met name de Amerikaanse 2nd Armored Division ("Hell on Wheels") en daarvoor tijdelijk gekoppeld aan de 84th Infantry Division.

Uitvalspunt was de verdedigingslijn tussen Hotton, via Soy naar Erezée. Op 3 januari 1945 8.30 uur begon de 335th Infantry Regiment van de 84th Infantry Division - versterkt met de 290th Infantry Regiment van de 75th Infantry Division - de tegenaanval tegen eenheden van de 560. Volksgrenadier Division en de 2. SS Panzer-Division. Hoewel bedoeld als tankaanval werd dit door de ijzige omstandigheden vooral een gevecht van de infanterie. Trinal werd om 9.30 uur ingenomen. Magoster pas in de volgende dag (door met name Compagnie "C" van het 335th Infantry Regiment), omdat de Duitsers met bazooka's en anti-tankgeschut hevig weerstand boden. Het doel van die dag was het nabijgelegen Devantave. De toen volledig beboste heuvel tussen Magoster en Devantave bleek echter een te groot obstakel. Enkele - om hun effectiviteit gevreesde - 88mm-antitankkanonnen wachtten hen op de hoogte oostelijk van Devantave, en twee aanvallen mislukten door zwaar tank-, raket- en mortiervuur. Door zware sneeuwval gleden de Sherman-tanks van de onverharde paden waardoor de infanterie - soms tot de knieën in de sneeuw - het werk alleen moest doen. Aan het einde van die dag trokken de Amerikanen zich terug om oostelijk van Magoster te overnachten.
Ook Beffe bleek een zware opgaaf. Niet zozeer door de vijandelijke sterkte aldaar, maar vooral vanwege door waarnemers geleid geschut dichtbij op een heuvel bij Le Ferme de Consy. Na een intensief artilleriebombardement werd Beffe op 4 januari om 11.05 uur door Compagnie "B" van het 335th Infantry Regiment ingenomen. Op 6 januari aan het einde van de ochtend lukte het Compagnie "I" en "K" om Devantave te heroveren. Vervolgens werd de heuvel van Consy in de tang genomen en het geschut aldaar opgeruimd. Hierna stootte de 84th Infantry Division door naar La Roche om aldaar soldaten van de 51st Highland Division te ontmoeten. In La Roche in de Rue de la Gare maakt een gedenkplaat daar nog melding van.

Twee opmerkelijke gebeurtenissen

De Duitse opmars was eerder door de 75th Infantry Division tot staan gebracht op de as Hotton-Soy-Erezée. Die divisie was tijdelijk gekoppeld aan de 3rd Armored Division. De 290th Infantry Regiment kreeg op 24 december opdracht om tussen Aisne en Ourthe naar het zuid-oosten op te dringen en allereerst een verdedigingslijn op te zetten langs de as Blier-Werpin-Hampteau. Zij stuitte op hevige weerstand op de weg van Soy naar Werpin. De berg La Roumière die deze weg domineert (en ook de strategisch belangrijke route Hotton-La Roche) was bezet door eenheden van de 1129. Volksgrenadiers Regiment van de 560. Volksgrenadier Division en een enkele eenheid van de 116. Panzer-Division. Zij waren bewapend met mortieren en zware machinegeweren. Enkele Anti-Tank Companies van de 290th zetten strategische wegblokkades op van Hotton tot Soy om de 116. Panzer-Division te ontmoedigen hulp te verlenen. De eerste aanval werd ingezet om 23.30 uur op 24 december door twee Rifle Companies van de 290th. Zonder artillerie-ondersteuning en door gebrek aan munitie moest de vrijwel veroverde top weer worden prijsgegeven. Op 25 december om 15.00 uur werd na inleidende artilleriebeschietingen de tweede aanval ingezet met meer bataljons en ook nog versterkt met onderdelen van de 517th Parachute Infantry Regiment en andere. Deze aanval slaagde wel en de Duitsers trokken zich terug in de richting van Trinal. De heuvel eiste een zware tol; aan beide zijden vielen honderden doden en gewonden.

Een ander opmerkelijk relaas is dat van "Hogan's Heroes". Enkele dagen na de inval van 16 december werden vanaf de weg Hotton-Erezée-Manhay drie Task Forces naar het zuid-oosten gedirigeerd om contact te maken met de Duitse Divisies en hen te stoppen. Een daarvan was Task Force Hogan. Deze had opdracht tussen Ourthe en Aisne naar La Roche te gaan. Vooruitgeschoven eenheden van Kolonel Hogan bereikten La Roche zonder noemenswaardige incidenten. Echter bij aankomst was het eerste treffen tussen andere Amerikaanse eenheden met een voorhoede van de 116. Panzer-Division al begonnen. De Amerikanen werden teruggedrongen. Een belangrijke tankeenheid van Hogan werd daarop verzameld west van Devantave. Deze eenheid bestond uit zeventien middelzware Sherman-tanks en een tweetal rupsvoertuigen. Hun brandstofsituatie was zorgelijk: genoeg om naar eigen linies terug te kunnen keren, te weinig om te manouvreren en in gevecht te gaan. Geconfronteerd echter met een numeriek sterkere Duitse eenheid in Beffe besloot Hogan zijn eenheid samen te trekken op een hoge heuvel nabij het zuidelijker gelegen Marcouray. Bataljons van de 560. Volksgrenadier Division die de taak hadden het door de 116. Panzer-Division veroverde terrein te consolideren wisten Marcouray op 23 december echter te omsingelen. Vrijwel door hun brandstof en munitie heen werd op 25 december door Generaal Rose van de 3rd Armored Division een drastisch besluit genomen. Na het onklaar maken van hun voertuigen en geschut wisten meer dan 400 man in de nacht van eerste Kerstdag heimelijk door vijandelijke linies te sluipen en na 14 uren mars westelijk langs Beffe en Trinal de eigen troepen bij Werpin te bereiken. Deze mars ging in diepe duisternis, door diepe sneeuw en dwars door bossen en velden. Het was ook om deze troepen dat de berg La Roumière veroverd werd want voor hun ontsnapping moest een corridor geopend worden in de Duitse linies. Na hun aankomst in het ochtendgloren van 26 december ging dit nieuws snel de wereld over en het verhaal van Hogan's Heroes was geboren. De Shermantank te Beffe maakt daar nu nog melding van.

In chronologische volgorde

16 dec.	Start van de Slag om de Ardennen; 4 Duitse legers vallen in het oosten binnen. In bijgaand kaartje is getracht de bewegingen van 20 tot 23 dec weer te geven.
19 dec.	De 116. Panzer-Division verlaat Houffalize en volgt de Ourthe naar het noord-westen.
20 dec.	Vertrek Task Force Hogan uit Hotton. Opdracht contact te maken met de Duitsers in de Ourthe-Aisne sector en deze te blokkeren. In de avond komen zij zonder incidenten aan in La Roche. De 84th Infantry Division arriveert in Marche en bezet vroeg in de avond de weg Verdenne-Hampteau. De hoofdmacht van de 116. Panzer-Division gaat bij Nadrin noordwaarts en verovert Samrée. Een deel stoot door via Dochamps richting de strategische brug van Hotton.
21 dec.	In het ochtendgloren eerste treffen van Kampfgruppe Bayer van de 116. Panzer-Division met verdedigers van de 23rd Armored Engineers Battalion (2nd Armored) e.a. aan de oostkant van de brug in Hotton. Later die ochtend maakt Hogan contact met een kleine eenheid van de 116. Panzer één km zuid-oostelijk van La Roche. De Duitsers zullen in de loop van de dag worden versterkt waarna La Roche weer terug in Duitse handen geraakt. Samentrekking van de 156. Panzer Grenadier Regiment van de 560. Volksgrenadier Division rond Beffe.
22 dec.	Gevechten in Hotton gaan door. Task Force Hogan bij Deventave wil via Beffe terug naar eigen linies. Maar geconfronteerd met de Duitse overmacht in Beffe volgt opdracht tot samentrekken op "hoog terrein" bij Marcouray.
23 dec.	Omsingeling van Task Force Hogan in Marcouray door de 560. Volksgrenadier wordt voltooid. Een klein "Bastogne" is het gevolg. M.b.v. artillerie wordt getracht Hogan te voorzien van medische voorzieningen wat echter mislukt.
24 dec.	Het 509th Para Battalion versterkt de Amerikaanse verdedigers in Hotton. Zij hebben de taak de Duitsers uit de huizen aan de oostkant te verdrijven. Kampfgruppe Bayer trekt zich terug uit Hotton. De 560. Volksgrenadier tracht stand te houden maar wordt teruggedrongen. Hotton is bevrijd. Hogan weigert in te gaan op een verzoek zich over te geven. De luchtmacht tracht hem met acht C-47's te bevoorraden. Dat wordt een dramatische mislukking want zes worden er uit de lucht geschoten. De 116. Panzer-Division is in La Roche de Ourthe overgestoken. In de namiddag slagen ze er in om bij Verdenne door de linies van de 84th Infantry heen te breken en zetten daarmee de deur naar de Famenne op een kier. Eerste aanval op de La Roumière door de 290th Infantry Regiment (75th Infantry Division) rond 23.30 uur.
25 dec. 1e Kdg	Uitbraak van "Hogan's Heroes" uit de omsingeling in Marcouray. In groepen van 20 man start de eerste om 18.00 uur. Eerder die dag is door de 84th Infantry vanuit Bourdon de tegenaanval richting Verdenne ingezet. Verovering van de La Roumière door de 290th Infantry Regiment en de 571st Parachute Infantry Regiment rond 23.00 uur.
26 dec. 2e Kdg	Ontmoeting met eigen troepen door de eerste van "Hogan's Heroes" rond 08.30 uur bij Werpin. De hele dag felle gevechten tussen de 116. Panzer-Division en de 84th Infantry. Met name in de driehoek Verdenne-Marenne-Bourdon.
28 dec.	Na huis-aan-huisgevechten wordt Verdenne definitief bevrijd. In vier dagen tijd was het vijf keer van eigenaar verwisseld.
30 dec.	Na dagenlange hevige gevechten in bossen en velden tussen Hampteau en Verdenne is het offensief van de 116. Panzer-Division definitief tot staan gebracht.
1 jan.	De moegestreden 84th Infantry Division wordt afgelost door de Britse 53rd Welsh Infantry Division.
3 jan.	Om 08.30 uur start het tegenoffensief van de 84th Infantry (ondersteund door 2nd Armored Division) vanaf de as Hotton-Soy-Erezée. Bevrijding van Trinal om 09.30 uur.
4 jan.	Vroeg in de ochtend start het tegenoffensief op de as Verdenne-Hampteau door de 53rd Welsh Infantry (ondersteund door tanks van de 144th Royal Armored Car Regiment en 1st Northamptonshire Yeomanry Regiment). Bevrijding van Magoster door de 84th Infantry.
6 jan.	Bevrijding van Devantave door de 84th Infantry.
±7 jan.	Bevrijding van Rendeux door de 53rd Welsh Infantry (ondersteund door 144th Royal Armored Car Regiment en 1st Northamptonshire Yeomanry Regiment). Na drie dagen van vrijwel onafgebroken vechten in bittere omstandigheden wordt de 53rd Welsh Infantry Division afgelost door de 51st Highland Infantry Division.
10 jan.	Bevrijding La Roche door eenheden van de 51st Highland Infantry Division en de 1st Northamptonshire Yeomanry Regiment
11 jan.	De 84th Infantry Division arriveert aan de oostkant van La Roche en maakt contact met de 51st Highland Infantry Division.