Hyperthermie, verwarming/verhitting van het lichaam, is een aanpak van kanker die steeds meer in de belangstelling komt te staan. In Duitsland wordt er veel meer mee gewerkt dan in Nederland.

Kankercellen zijn zeer warmtegevoelig en sterven af bij 42 graden celsius. Deze belangrijke constatering deed de befaamde Amerikaanse chirurg Dr. William Coley aan het einde van de 19e eeuw. Bij een aantal van zijn kankerpatiënten met een gemiddelde overlevingstijd van slechts 8 maanden, was er een kleine minderheid die veel langer overleefde. Coley ontdekte dat al deze patiënten na een operatie een zware bacteriële infectie met hoge koorts hadden doorgemaakt. Aangespoord door dit feit entte hij zijn kankerpatiënten in met een mengsel van gedode bacteriën om koorts op te wekken en bereikte er aanmerkelijke successen mee. Bij een groot aantal van zijn patiënten wist hij de tumoren terug te dringen. Helaas raakte Coley’s bacteriële behandeling in de vergetelheid met de opkomst van bestralingen en chemotherapie.

Vaak werden patiënten na inspuiting van Coley’s toxines erg ziek en was de hoogte van de lichaamstemperatuur niet goed te controleren. Tegenwoordig zijn er veel meer verfijnde manieren om de lichaamstemperatuur te verhogen. Bij een hyperthermiebehandeling gebeurt dat met microgolfstraling. Het gezwel wordt verwarmd tot een temperatuur van 40 tot 45 graden. Gezonde cellen zijn bestand tegen deze temperatuur, maar kankercellen worden er door aangetast. Sommige kankercellen sterven erdoor af, anderen worden gevoeliger voor andere behandelingen zoals bestraling of chemotherapie.

Voor het opwekken van de benodigde warmte om de kankercellen te kunnen doden, wordt microgolfstraling gebruikt. Dit is eenzelfde soort straling als in een magnetron. Ook de fysiotherapeut gebruikt deze microgolfstraling, bijvoorbeeld bij de behandeling van bepaalde gewrichtsklachten. Om de straling in het lichaam te krijgen, wordt gebruik gemaakt van een speciaal apparaat. De microgolfstraling op zich is niet schadelijk. Zodra de straling in het lichaam komt, wordt die plaats warm. De hogere temperatuur geeft het schadelijke effect op de kankercellen.

Microgolfstraling werkt totaal anders dan radiotherapie-straling: bij radiotherapie hebben de stralenbundels zelf een direct schadelijk effect, bij hyperthermie is het de warmte die de schade toebrengt. Daarom mogen er bij een hyperthermiebehandeling ook gerust andere personen in de behandelruimte aanwezig zijn. Voor mensen met een pace-maker is de behandelkamer echter niet toegankelijk, vanwege de kans op storing. Ook een gehoorapparaat kan door de microgolfstaling verstoord of zelfs beschadigd raken, zodat dit beter buiten de behandelkamer gehouden kan worden.

De hoeveelheid microgolfstraling die nodig is om de gewenste temperatuur in het weefsel te bereiken, verschilt van persoon tot persoon. Daarom wordt de temperatuur zo nauwkeurig mogelijk gemeten. Dat is nodig om twee redenen: enerzijds moet de temperatuur hoog genoeg oplopen om de kankercellen te kunnen aantasten, anderzijds mag de temperatuur niet te hoog oplopen om het risico van beschadiging van gezond weefsel zo klein mogelijk te houden.

Bij toepassing van hyperthermie wordt altijd gebruik gemaakt van water. Water is nodig om de microgolven te geleiden en om de temperatuur van de huid te controleren. In sommige gevallen worden zakken met water tegen het te behandelen lichaamsdeel gelegd. In andere gevallen komt de patiënt zelf in water te liggen.

Hyperthermie-behandelingen worden poliklinisch gegeven o.a. in de kliniek van professor Gorter in Keulen. ‘Poliklinisch’ wil zeggen dat men niet speciaal voor de behandelingen opgenomen hoeft te worden. Als men met eigen vervoer naar het ziekenhuis komt, wordt geadviseerd om op de terugreis, direct na de behandeling, niet zelf te rijden.

Er zijn twee vormen van hyperthermie die in het MCC (Medical Center Cologne) worden uitgevoerd: 1) de "Total-body hyperthermia", ook wel koortsbehandeling genoemd, waar bij de patient in een koortssituatie tot ongeveer 40 graden C.  wordt gebracht (duur ongeveer 5 uren). 2) de lokale hyperthermie, waarbij slechts een deel van het lichaam d.m.v. een electromagnetisch veld wordt verwarmd (duur ongeveer 1 uur). De “Total-body hyperthermia" wordt meestal een maal per week uitgevoerd. In een hyperthermiebed wordt in een tijdspanne van ongeveer drie uur de lichaamstemperatuur van 37 tot ongeveer 40 graden C. verhoogd. Daarna wordt de lichaamstemperatuur ongeveer een uur constant gehouden en dan wordt deze langzaam weer tot ongeveer 37 graden C. teruggebracht. De hyperthermie wordt zeer goed verdragen en de enige contra-indicatie is een ernstige hartziekte (vers hartinfarct, angina pectoris of ernstige ritmestoornissen). Daarom wordt er altijd eerst voor het begin een electro-cardiogram gemaakt en bij twijfel een cardiologisch onderzoek  uitgevoerd. Een hyperthermiebehandeling duurt ongeveer vijf uur alles inbegrepen. Alle belangrijke lichaamsfuncties, zoals de temperatuur, electrocardiogram, pols, zuurstofgehalte van het bloed, bloeddruk, etc., worden door een computer bewaakt en geregistreerd. Het is zinvol tenminste twaalf tot vierentwintig hyperthermiebehandelingen te ondergaan. Daarna wordt meestal een langere pauze gemaakt. Hyperthermie kan heel goed worden gecombineerd met een eventuele chemotherapie en/of bestraling. Een chemotherapie werkt veel sterker gedurende een periode van koorts en daarom kan men met duidelijk minder chemotherapiemiddelen een goed anti-kanker effect hebben. En zo worden bijwerking van de chemotherapie sterk verminderd. Een vergelijkbaar effect heeft koorts op de effectiviteit van  bestraling. Maar hyperthermie alleen heeft ook een zeer duidelijk effect op kankercellen. Vanaf ongeveer 38 graden C. wordt het immuunsysteem sterk geactiveerd om infecties tegen te gaan en het doden van abnormale (kanker-) cellen wordt  bevorderd. Vanaf ongeveer 39,5 graden C. heeft de koorts een direct anti-kanker-effect en worden kankercellen direct gedood In het Keulse Model wordt in principe niet hoger gegaan dan 40,5 graden C.

Naar boven