Vocabulaire A B C D E F G H I K L M N O P R S T U V W Z

EXEMPEL; e.g. 7x+7n;

ECHTER 5x (nevertheless);

sane 25xE; vero 31xE; imo 6xE;

119 gemeenlijk aan God toegepast worden en echter nogtans aan hem niet en behooren;

149 zo heeft dat echter geen ander grondvest als valsche onders[tellingen];

153 zoo en konnen die echter niet doolen;

154 zo heeft hij echter zijne werkingen daar na gericht.

281 maar echter en zullen wij nooijt, noch door woorden, noch door eenige andere werktuijgen zo veel te weeg brengen, dat wij van de zaaken anders zouden gevoelen als wij er af gevoelen;

*EDELMOEDIGHEID 4x+2m;

EDOCH;

EEN 529x+123n+60m; allene; een 204x (art.); eene 40x+3m; eenen 7x; eenens; eenes 4x+m; eens 36+3n;

EENHEID (unity, harmony) 3x; ~B;

unita* 11xE (mens-corpus);

064 Z en dog dit rijmt zig alwonderlijk, dat de Eenheid met de Verscheidentheid die ik alomme in de Natuur zie, te zamen overeen komt;

070 Z mitsgaders andere oneijndige eijgenschappen (of volgens uw stijl andere zelfstandigheeden) niet anders zijn als wijzen van dat Eenige, Eeuwige, Oneindige, door zig zelfs bestaande weezen; en van alle deze stellen wij als gezeid, Een Eenige ofte Eenheid, buijten welke men geen zaake verbeelden kan;

EENMAAL;

EENPARIG;

2xB: Want velen getuigden valselijk tegen Hem, en de getuigenissen waren niet eenparig, Mc.14:56;

071 Want alle Philosophen zeggen eenparig, dat het geheel is een tweede kundigheid;

EENVOUDIG (simple) 2x; eenvoudigheijd;

13xB: Doch ik vrees, dat niet enigszins, gelijk de slang Eva door haar arglistigheid bedrogen heeft, alzo uw zinnen bedorven worden, om af te wijken van de eenvoudigheid, die in Christus is, 2Cor.11:3;

035 2. uijt de eenvoudigheijd van zijne wille;

045 dewijl hij een eenvoudig wezen is;

121 Alweetende, Almachtig, eeuwig, eenvoudig, oneindig,'t opperste goet;

*EER; Eere 6x+3m;

EER 12x+n; aleer; alleer 2x; alleer 2x; veeleer;

EERDER 6x;

*EERLOOS;

*EERST 83x+11n+5m; eersten 2x; aldereerste; eerstelijk 3x;

EEUWE (era);

21xB: Gedenk van hoedanige eeuw ik ben; waarom zoudt Gij aller mensenkinderen tevergeefs geschapen hebben, Ps.89:47;

secul* ~E;

400 niet onbewust is de hoedanigheid van de eeuwe in de welke wij leeven;

*EEUWIG 16x+3n+2m; *eeuwigdurendheid; eeuwigheid 15x; eewig 2x; eewigheid n; eewigheid; ewigheid 2x;

EIGEN 23x+3n+2m; oneigen m; proprium 3x;

*EIGENEN 4x+n+m;

EIGENHEID (property); ~B;

propr* 42xE;

125 aan welke deze eigenheeden behooren;

EIGENLIJK (properly); eigentlijk 2n+m; ~B;

proprie 3xE (dicere, loqui);

029 't geen wij hier scheppen noemen, en kan eigentlijk niet gezeid worden ooijt geschied te zijn;

084 dat God eigentlijk een oorzaak is van die gevrogte;

130 zaaken of om beter en eigentlijker te zeggen, een door zich zelfs bestaand;

135 aangaat de Beweginge aangezien die eigentlijker tot de verhandeling van de Natuur [weet];

146 en deze verandering is eigentlijk dat't welk wij gevoel noemen;

155 >.dat hem nooijt en kan bedriegen; en is eigentlijk gelovende.];

287 of wat eigentlijk die Wille mag zijn;

300 Want hierin bestaat eigentlijk en de waare godsdienst;

361 zodanig bestaat dat aldaar geen eigenlijke liefde van hem tot iets anders kan plaa[tsvinden];

433 want dit is ons eigentlijke voornemen;

*EIGENSCHAP: ei(j)genschap(pen) 127x+3m;

EIJLIEVE (my dear); ~B;

hercle 2xE; Si quis ergo diceret se claram et distinctam hoc est veram ideam substantiae habere et nihilominus dubitare num talis substantia existat, idem hercle esset ac si diceret se veram habere ideam et nihilominus dubitare num falsa sit (ut satis attendenti sit manifestum), 1,8s2;

099 dat de rechtvaardigheid dat zo wil. Maar eijlieve. Zoude de Rechtvaardigheid, denk ik, wel konnen nalaten rechtvaardig te zijn? Geenzins, want alsdan en kond'se geen Rechtvaardigheid wezen;

*EINDE 4x; eijnd(e) 18x+n+3m;

EINDELIJK; eijndelijk 20x+m; *oneindelijk;

*EINDIG (ending): eijndig 4x+n; eijndigen +n+m; geeijndigt m;

173 en hiermede word geeijndigt van die passien die uijt waan voort komen.];

255 Het beklagh dan zal zijn het laatste, waarvan wij in de verhandelinge der passien zullen spreken en met het welk wij zullen eijndigen;

275 n Om dan hier te eijndigen, zo en lust mij niet alles bij te brengen, dat ik heb tegen de stelling van een geschapen eijndige selfstandigheid;

398 >...Als mede de onsterfelijkheid van de ziele, waarmede wij eijndigen.];

EISEN;

ELDERS; 2xB;

162 een koe komende te vermissen en genoodzaakt wordende die elders verr te gaan zoeken;

ELEMENT; ~B;

element* ~E; ~hoofdstof (Meyer, Woordenschat);

380 hoe dat zonder Deught off (om beter te zeggen) zonder het bestuur des verstands alles ten verderve stort zonder eenige ruste te konnen genieten en wij als buijten ons element leven;

ELKANDER (each other);

148xB (1x elkaar; ~KV): Draeght malkanders lasten: ende vervult alsoo de wet Christi, Gal.6,2;

091 Dan zeggen wij, dat hij is een uitvloejende ofte daarstellende oorzaak van zijne werken en in opzigt de werkinge geschied, een doende ofte werkende oorzaak, hetwelk wij voor een stellen, als op elkander opzigtig zijnde;

ELLENDE (misery) 2x; *ellendbeminner; ellendig 6x+3m;

95xB: Resch. Aanzie mijn ellende, en mijn moeite, en neem weg al mijn zo[nden] Ps.25:18;

miser* 7xE;

169 't is niet als maar de ellendigheid zelve; en is dan zo een ellendbeminner;

198 Soo is hij dan immers wel ellendig, die met eenige vergankelijke dingen vereenigt word. Want deze. >Maaken ons ellendig door de veelvoudige toevallen die zij gedurich onderworpen zijn.],. en zo bijgevolg besluijten wij: Bij aldien deze, die de vergankelijke dingen die eenig zins noch wezen hebben, beminnen, zoo Ellendig zijn, wel wat zullen die dan, die de Eere, Rijkdommen, en wellusten die alheel geen wezentheid hebben, beminnen ellendig zijn >En zijn wij met deze vereenigt zijnde, zoo ellendig, die nog eenigzins wesen hebben; wat zijn wij dan vereenigt zijnde met eere, Rijkdom, wellust, die all heel geen wezen hebben, ellendig.];

217 om niet te vervallen in alle die ellenden die de droefheid noodzakelijk met sig;

228 vuur en water braveren en zo vast ellendig ter dood geraaken, geen gevaar ontziend;

253 zoo veel te grooter ellende en noodt in hem te wezen;

374 zeker zo is hij wel ellendig;

376 Doch laat ons eens zien off ook zo een ellendig dink wel een eenig oogenblik;

EMINENTER (eminently); ~E;

307 en geenzins van iets anders dat eminenter (als eenige willen);

EN 1200x+210n+201m; ende 17x+n (coni.);

ENIG: eenig 37x+9n+9m; eenige 55x; eenige 81x; eeniger 2x; eenigheid; eenigste 2x; enige; enigste;

EENHEID;

ENIGSZINS (somewhat): eenigzins 3x+n+2m;

37xB: Doch indien de doodslager enigszins zal gaan uit de palen zijner vrijstad, Num.36:26;

paul* ~E;

093 dog de laatste oorzaak is hij en eenigzins van alle de bezondere dingen;

134 gelijk hij aposteriori al eenigzins gedaan heeft, doch dit kan hier so wel [staan];

198 zoo ellendig, die nog eenigzins wesen hebben;

266 Met dit gezeid dan word ook eenigzins verklaard het geene wij gezeid hebben, van dat God de waarheid of dat de waarheid God zelve is >En ook eenigzins van dat God de waarheid of dat de waarheid God is.];

348 dat wij hem om met hem vereenigt te zijn, eenigzins kennen;

ENKELIJK (only); 15xB;

153 dan verkrijgen wij[(1)] of enkelijk door geloof(welk geloof hervoortkomt;

*ENS 6x;

ENZ;

ER 14x+5n+m;

ERASMUS 6x Z2;

ERBARMEN (pity); 3xB;

miserand* ~E;

169 niet veel eer erbarmens als haat waardig?;

ERGENS (somewhere); 3xB;

alicubi ~E;

034 infinitum, zodat, Indien wij noodzaaklijk ergens moeten stuijten en rusten gelijk wij mo[eten];

ERGO 23x+19n+m;

ERINNEREN (remember) 3x; geheugenisse ~B;

memor* 17xE: Hic antequam ulterius pergamus, revocandum nobis in memoriam est id quod supra ostendimus nempe quod quicquid ab infinito intellectu percipi potest tanquam substantiae essentiam constituens, id omne ad unicam tantum substantiam pertinet et consequenter quod substantia cogitans et substantia extensa una eademque est substantia quae jam sub hoc jam sub illo attributo comprehenditur, 2,7s;

215 dat wij ons moeten erinneren en in geheugenisse brengen't geen wij;

247 [ni]et anders te zeggen zijn als ons eens te erinneren 't geene wij al voorens van de haat gez[egt hebben];

335 Doch ons eens erinnerende het geene wij van de denkende zake nu al;

ERNST (earnest); 23xB;

seri* ~E; sever* ~E;

134 n 't geen hier van de beweginge inde Stoffe gezeid word, is hier niet in ernst gezeid;

*ERVARENTHEID;

*ERVARING +n;

*ESSENTIA 3x;

ETC 3x+10n+4m; enz. 18x+7n; en zo voort 33x+4n+3m;

*EUVELNEEMING +m;,;

EVEN 14x+n; eeven 7x+n;

*EVENGELIJK;

*EVENMATIG +m;

EVENMENS (fellow man); ~B; ~E;

253 er eenige andere oorzaak bewogen om sijn evenmensch te helpen en daarom vind hij zig;

EVENNAASTE;

EVENWEL (nevertheless) 6x+m; eevenwel 3x+n; 18xB;

(at)tamen 103xE; nihilominus 21xE;

038 zeggen dat hij alles geschapen heeft en evenwel nog meer zoude konnen scheppen;

042 En evenwel nogtans zien wij dat in geen selfstandi[gheid];

044 kan sijn als wezentlijk en evenwel nogtans geen wezentlijkheid volgt uijt;

050 enige deelen deszelfs vernietigt zijnde, evenwel nogtans de uijtgebreijdheijd zoude blij[ven];

140 de zaake is bij ons klaar, doch evenwel tot een besluijt van' t geseide;

163 gedacht hebben van te vooren, zo is dat eevenwel niet zulks of wij hebben;

217 Zo niet, dat het evenwel nodig is ons die kwijd te maaken;

250 >.Hoe wij evenwel de zelve hebben te gebruijken.];

291 zoude konnen beginnen, maar dat wij eevenwel in ons een vrijheid zouden hebben om;

335 verscheide eigenschappen heeft, het evenwel maar een eenig Wezen is;

EXEMPEL 8x+m; exemp; exempli; ex. 3x; ex:gr. 2x+n;

exempli gratia: ~bijspel (Kók); ~exempel (Stevin);

27xB (~bijvoorbeeld): van welck nieuw Verbondt de Ceremonien oock schaduwen ende voor-beelden waren, Hebr.8, kantt. 18;

007 heeft het ook magt om te konnen Exempli grati, dit eer als dat of dat;

074 Bij voorbeeld het Verstand, het welk oorzaak is;

079 dat gij mij te beter zoud verstaan, een voorbeeld stellen. Een beeldhouwer;

080 [tot meer]der klaarheid zal ik u een ander voorbeeld stellen namentlijk een denkbeeld;

082 Maar waar toe zoveel voorbeelden opgehoopt? Daar gij zelve in het voorgebeelde waaraf wij nu spreeken, dit klaarlijk kunt zien;

087 Als bij voorbeeld : ik wil in zeeker kamer ligt hebben;

107 Het welk met dit navolgende exempel verklaart word;

140 Maar goet en kwaad(als exemp. gr. de goetheid van Petrus en de Kwaad;

154 zo zullen wij een voorbeeld stellen genomen van de regul van drien;

176 Want gelijk wij in ons exempel van de regul van drien gezeid hebben, ... Maar als hij de gelijkmatigheid komt te *beschouwen zo als wij in het derde exempel getoond hebben;

238 Als bij exempel, als iemand het gene hij nog te verwagt[en];

250 Als bij Exempel >Word in een voorbeeld getoond.];

266 en een die in valscheid staat >en met een voorbeeld verklaard.];

290 van zeeker ding komt. ex. g >Woord in een voorbeeld aangewezen.]. Ik houde het een Belletie;

311 gelijk e. g. Dat bij voorbeeld word getoond. en wat hier uijt komt;

312 gelijk als >Dat bij voorbeeld getoond word.] ik mijn arm uijt strekke;

313 Ziet daarvan pag.... >Tot en voorbeeld zij de liefde.];

349 >De 4de namelijk in 't exempel in de regul van 3e, pag. 66.];

365 ex. gr. >Word bij voorbeeld verklaard.] Wanneer de Beijen;

369 eerze tot hem gesproken wierden, als bij exempel;

396 aldernaast, als bij voorbeeld >Bij voorbeeld verklaart.], zo ik mijne naaste leer;

*EXISTENTIE 4x; existeren;