Vocabulaire A B C D E F G H I K L M N O P R S T U V W Z

*HAAT 32x+14m;

HAND (hand) 3X; ter hand nemen;

manu* 7xE;

436 (en hier uijt ontstaat de verscheide wijs van pijn, die wij gevoelen, als ons met een stokje in de oogen of op de handen geslagen word), ... (en hier uijt ontstaat het onderscheid van gevoel uijt het slaan met een hout of ijzer op een zelve hand);

HANDELEN (treat) 9x+m; handelende 3x; gehandeld m; verhandelen +m; verhandelinge 9x+m;

*handel* 289xB: Ende hy seyde tot haer, Wat redenen zijn dit, die ghy wandelende onder malcandren verhandelt, Luc.24:17;

negot* ~E; age* 162xE;

090 Wij zullen dan als nu aanvangen te handelen van die eijgenschappen;

091 doen blijken, wanneer wij zullen handelen van of God kan nalaaten te doen hetgene;

091 niet door een toeval, hetwelk uijt de verhandeling van de Praedestinatie nader zal blijken;

094 en zullen het meede bewijzen handelende van de Predestinatie, alwaar wij;

113 van de Vrijheid des menschen zullen handelen en spreeken;

127 komen des menschen hier na handelen;

133 waarvan wij in het navolgende Cap. zullen handelen;

135 aangezien die eigentlijker tot de verhandeling van de Natuur weet als wel hier;

135 en zullen wij hier niet handelen;

136 zo zullen wij het nogtans hierna in de verhandelinge vande Aandoeningen van de Ziele klaarder;

141 maar wij zullen alleenlijk handelen van die de mensch aangaan en;

141 zullen wij nu in dit tweede deel tot de verhandeling van de bezondere en bepaalde dingen kom[en];

151 volgenden eersten Capittels beginnen te handelen;

157 Wij zullen dan nu komen te verhandelen de uijtwerkingen van de verscheide;

166 alles klaarder sullen doen blijken in de verhandelinge van de vrijheid des menschen;

183 en dat daarom, omdat ik handelende van't goet en kwaad, als e. g. Van Ada;

205 dat zullen wij trachten te doen als wij handelen van de laatste manier van kennisse;

255 het laatste, waarvan wij in de verhandelinge der passien zullen spreken;

256 wij sulx voor dezen van de droefheid handelende, hebben aangemerkt;

278 eenige dingen, gelijk in de verhandeling van de zaak waaraf wij spreeken;

292 gelijkwij in de verhandeling van de Wille gezeid hebben dat de wille;

358 >..van de blijdschap in god etc. te handelen en de reden waarom.];

359 Wat dan mij te verhandelen staat, offer namentlijk;

386 van dit geheel werk zal dan zijn de verhandeling van de menschelijke vrijheid;

HANGEN 2x+m; hangt 2x+3n;

HARD;

HART (heart) 2n;

794xB(mens);

cor 1xE;

331n De droevheid in den mensch word veroorzaakt uijt een waan begrip van dat hem iets kwaads overkomt,,.. Als dit dus bevat is, brengt dit begrip te wege, dat de geesten zig omtrent het hart voegen en het zelve met behulp van andere deelen prangen en sluijten,,.. Nu wat is 't dat de Medicijnen of wijn te weege brengt? Dit namelijk, dat zij door haar werking deze geesten van 't hart afdrijven en weder ruijmte maaken, het welk de ziele gewaar wordende verkwikking krijgt;

*HATEN 2x+m; haaten 2x; gehat; gehatene;

HEBBELIJKHEID (habit);

~B;

(=habitus, Kók); 2xE: Inter commiserationem et misericordiam nulla videtur esse differentia nisi forte quod commiseratio singularem affectum respiciat, misericordia autem ejus habitum, defaff18expl;

Denique statuit quod etsi unusquisque motus hujus glandulae videatur connexus esse per naturam singulis ex nostris cogitationibus ab initio nostrae vitae, aliis tamen per habitum possunt jungi, quod probare conatur articulo 50 partis I de passionibus animae 5praef;

243 (vermids haar die hebbelijkheid die vereischt werd om het verstand alti[jd te gebruiken ontbreekt);

HEBBEN 283x+30n+27m; gehad 6x; had +3n; hadde 8x+5n; hadden 3x; heb 6x+n; hebbe 8x+2n; hebbende 22x+3m; hebt 11x; heeft 145x+18n+15m;

HEEL;

HEEN (away) 2x(+1xn) (~waar-/hier-/daarheen);

403xB: Doe gingh Mose ende Aaron tot Pharao henen in, Exod.7:1;

048n want waar heen zou die [het geheel] bewogen worden;

248 of doordien men in groote versmaadheden geweest zijnde, nu overal zonder omzien heen stapt;

361 alsof hij de mensch (om zoo te zeggen) zo alleen liet heen loopen;

HEER (Lord): Heeren; Here;

dominus 1xE;

203 zal konnen uijtstorten als op den Here onse God? Want hij is alleen heerlijk;

206 gelijk men gemeen ziet aan de Heeren tegen haare knechten;

*HEERLIJK 13x; alderheerlijkste; heerlijker 3m;

*HEIL 4x+2m; heijl 9x+2m;

*HEILZAAM: heijlzaam +m;

HEL;

HELPEN (help) 6x; behulp; geholpen; helpt; 79xB;

auxili* 8xE: Confert haec doctrina ad vitam socialem quatenus docet neminem odio habere, contemnere, irridere, nemini irasci, invidere. Praeterea quatenus docet ut unusquisque suis sit contentus et proximo auxilio, non ex muliebri misericordia, partialitate neque superstitione sed ex solo rationis ductu prout scilicet tempus et res postulat ut in quarta parte ostendam, 2,49s;

250 (uijt beweging om haar te helpen );

253 bewogen om sijn evenmensch te helpen en daarom vind hij zig om te helpen aan den aldergodlooste zo veel te meer;

296 maar geneegen worden haar te helpen en tot beter standt te brengen;

297 met inzigt om zo wel den eenen te helpen en te verbeteren als;

330 op een van deze twee wijzen kan worde geholpen;

331n brengt dit begrip te wege, dat de geesten zig omtrent het hart voegen en het zelve met behulp van andere deelen prangen en sluijten;

364 en zoo met alle andere alles helpt uijtwerken;

374 en zoo de gebeeden mochten helpen;

*HERKOMEN +m; herkoomen; hergekomen n; herkomt m;

KOMEN;

*HERSTELLEN;

*HERSTELLING;

*HERVOORKOMEN; hervoorkomt 2x; hervoortkomt 3x; hervoort+kom* 7x+n+m;

HET 690x+92n+81m; 't 160x+51n+41m;

HETGEEN (which); hetgeene;

Het gene datter geweest is,.. ende het gene datter gedaen is, Pred.1:9;

091 handelen van of God kan nalaaten te doen hetgene hij doet, alwaar dan meteen verklaard;

325 alschoon in ons iets anders waar behalven hetgeene wij nu aangemerkt hebben dat de passien;

HETWELK (which);

Dat kalf,.., 't welck Aaron gemaeckt hadde, Exod. 32:35;

076 een verder oorzaak hebben genoemt: hetwelk gij ook uijt mijne woorden klaar hebt;

079 en maakt van deze twee een geheel, hetwelk het bovenste gedeelte van;

084 kan vergaan zo lang zijn oorzaak duurd; hetwelk ik wel zie zeeker waar te zijn;

032 als dan deze tweede bepaald zoude zijn, hetwelk strijd tegen' t geen nu al van ons bewe[zen is];

091 door zig zelfs en niet door een toeval, hetwelk uijt de verhandeling van de Praedestina[tie];

002van de Berg is dat bij een daal hebbe, hetwelk waarlijk eeuwig en onveranderlijk is;

091 een doende ofte werkende oorzaak, hetwelk wij voor een stellen;

HETZELFDE; hetzelvde;

409 een ander zelfstandigheid of( het welk hetzelvde is) in de Natuur en konnen geen twee;

HETZELVE 9x+n;

Hebbende een sweert, trock 't selve uyt, Joh.18:10;

309 en is of de mogelijkheid is bij ons om hetzelve bewust te zijn;

083 maar het Geheel deelen en van hetzelve en van een ander geslagt;

083 het Algemeen maar begrijpt deelen van hetzelve geslagt;

082 wezen Gods niet, hoe naauw zij ook met hetzelve komen te vereenigen;

167 die door horen zeggen van iets op hetzelve komen te verlieven;

081 zonder de minste verandering blijft. en hetzelve kont gij ook zien in een iegelijk denkb[eeld];

290 daar door lust tot hetzelve krijgt;

250 haar te verbeteren aanwenden, maar ook hetzelve mogen doen met verkortinge van onse;

013 worde te zeggen dat sij niet te min hetzelve zijn en zouden zijn;

HETZIJ 2x;

91xB: Hy sal sekerlick gesteenight,.. worden, het zy een beest, het zy een man, hy en sal niet leven, Exod.19:13;

288 alle de neiginge, hetzij tot goet, hetzij tot kwaad, meent te zijn;

HIER 71x+23n+16m (adv.);

HIERAF;

HIERBIJ;

083 Doet hierbij dat het geheel maar is een wezen van Reden;

HIERDOOR +n;

098 maar ook hierdoor namentlijk dat'er buijten hem;

351 en hierdoor word met een verklaart het geene wij;

HIERIN 3x;

083 Vereenigde ondeilbaare; en ook hierin, dat het Algemeen maar begrijpt deelen;

300 Want hierin bestaat eigentlijk en de waare godsdienst;

428 zo bestaat het wezen van ziel alleen hierin namelijk in het zijn van een Idea;

HIERMEE; hiermede +m;

173 en hiermede word geeijndigt van die passien die;

432 en hiermede achten wij dan genoegzaam verklaart;

HIERNA 2x+n;

005 Uijt de beschrijvinge hierna van dat God oneijndige eijgenschappen;

035 niet kan nalaten te doen, gelijk wij hierna zullen bewijzen;

136 zo zullen wij het nogtans hierna in de verhandelinge vande Aandoeningen;

HIEROM 6x+n;

013 en hierom dan en zijn zij van mij niet verzierd;

84 nog ook buijten hem en hierom dan ook, aangezien zij niet onmiddelijk;

126 van dewelke zij wezens zijn en hierom dan ook aan hem die Een Wezen is;

336 een ander als van Petrus. en hierom dan zo en kan ze ook geen steen die rust;

336 een ander Idea in de ziel. en hierom dan is't niet min klaar dat het;

383 zo verkiezen wij hierom het bestuur onzes verstands;

384 zo is't dan hierom hoog nodig geweest deze(God) te zoeken;

HIERONDER;

428 zonder meer bezonderheid. Om dan hieronder te begrijpen niet alleen de wijzingen;

HIEROP +n;

131 hierop is door D. des Cartes genoegzaam antwoo[rd gegeven];

HIERTEGEN;

282 Doch hier tegen zouden misschien eenige konnen zeggen >'t Geen hier tegen zoude konnen geseijt werden];

284 konnen tegenwerpen >Wat men hier nog al tegen kan in brengen.] datter veel dingen;

HIERTOE 3x;

058 Tot hiertoe dan gesprooken van wat God is, zullen wij;

213 Het middel hiertoe is haar geduurig waar te neemen zodanig;

234 Tot hiertoe dan van de passien in dit kapittel vervat;

HIERUIT +3m;

437 zo konnen wij lichtelijk zien, hoe hier uijt komt te ontstaan;

311 >Dat bij voorbeeld word getoond. en wat hier uijt komt te volgen.];

316 als wij die hebben, niet en weten En hier uijt ontstaan die benaauwtheeden;

436 ze wederkeer tot haar eerste proportie, hier uijt ontstaat de blijdschap die wij;

368 en met recht mogen vraagen >Wat vraage hieruijt met rechte zoude konnen ontstaan.];

047 en dat ze nu zodanig moet zijn, volgt hieruijt , namentijk om dat indien zij zodanig;

HIERVAN 2x+n+m;

063 Reeden: De waarheid hiervan is mij ontwijffelijk;

126 >.of van alle sijn eigenschappen; ziet hiervan pag. 46.].;

176 Siet hier af pag. 66.];

274 zoo en kan hier af in de wil geen liefde ontstaan;

312 zo hier na gezeid word. De oorzaak hiervan is >Wat hiervan noodzaakelijk de oorzaak moet zijn.];

347 het onmogelijk is dat wij ooijt hier af vrij gemaakt konnen worden;

363 en om kortelijk hier af iets te zeggen;

HIERVOOR;

172 Begeerte gelijk ook de Liefde waarvan hiervoor gesprooken is;

HIJ 193x+16n+8m; hem 32x+8n+16m; sijn 35x; sijne 26x; sijnen; sijns 3x; zijn 585x; zijne 16x; zijns 2x;

HINDER(EN) (injury);

2xB: En zeide tot hen: Mannen, ik zie, dat de vaart zal geschieden met hinder en grote schade, niet alleen van de lading en van het schip, maar ook van ons leven, Hand.27:10;

injuri* 10xE;

210 waanen, zo zijn wij alschoon wij eenig hinder of leed daarvan ontfangen hebben;

HITTE (heat);

cal* 1xE;

435 Zo dit integendeel [=vermeerdering] geschied in de beweging, zo word daar door veroorzaakt de pijne die wij hitte noemen;

HOE 50x+7n+19m;

HOEDANIG 4x+n+10m; hoedanigheid (quality) 3x+m; 32xB;

quali* 8xE;

090 Wij zullen dan als nu aanvangen te handelen van die eijgenschappen, welke wij *Eigene genoemd hebben en vooreerst hoedanig God een oorzaak is van alles;

190 die zullen wij verdeelen na de hoedanigheeden van haar voorwerp: welk voorwerp;

191 En verschieden naar de hoedanigheid van't voorwerp;

268 geheel ander gevoel van de gestalte of hoedanigheid van het voorwerp bekomt als een ander;

374 niet en zijn hoedanig zij hem ook willen hebb[en];

400 en dewijle U ook niet onbewust is de hoedanigheid van de eeuwe in de welke wij leeven;

414 zo isse noodzakelijk oneijndig en ten hoogsten volmaakt volmaakt in zijn geslagt, hoedaanig zijn alle andere eigenschappen Gods;

416 wijzelijk (modaliter) onderscheiden, hoedanig zijn alle de wezens van dingen die wij;

421 Om nu te verstaan hoedanig deze Wijzing zij die wil ziel noemen;

HOEK (angle) 3x;

angul* 8xE;

080 een denkbeeld, het welk ik hebbe van een driehoek en een ander ontstaande door uijtstrekking van een van die hoeken, welke uijtgestrekte of uijtstrekkende hoek noodzakelijk gelijk is met de twee teegengestelde innerlijke, en zo voort. Deze, zeg ik, hebben voortgebragt een nieuw denkbeeld na dat de drie hoeken van den driehoek gelijk zijn met twee regte;

HOEVEN (need): hoeft m; behoeven; behoeft 2x; behoefden;

11xB: Ende de stadt en behoeft de sonne, noch de mane niet,,.. want,.. het Lam is hare keersse, Openb.21:23;

opus 14xE(+est, habeo etc);

095 en als of wij niets verder behoefden, staan blijven;

130 en deze behoeven geen geslagt of iets waardoor zij meer verstaan off verklaart worden;

279 men niet en behoeft te vraagen of de wil vrij of niet vrij;

348 >Deze kennis en hoeft niet eevenmatig en waarom.];

373 noch eenig ander geschapen ding kan of behoeft te gebruijken;

HOND (dog) 3n;

163 n Als e.g. Aristoteles zegt: Canis est animal latrans, ergo hij besloot al dat baft is een hondt; maar als een Boer zeid een hond, zo verstaat hij stilzwijgent al 't zelve dat Arisitoteles met sijn beschrijving. Zoo dat als de Boer hoort baffen, een hond, zeijd hij;

HONIG (honey); 48xB;

mel* ~E;

365 de mensch nogtans boven hen zijnde, heeft hen onderhoudende en gaade slaande, een geheel ander eijnde, namelijk voor hem den honigh te bekomen;

HOOFD (head) 2x; hooftdelen; hooftvijanden;

cap* 2xE;

060 zullen wij hier na in de volgende hooftdelen zeggen *vide pag. & seq. cap. 7];

068 aanstonds was ik vervolgd geweest van twee hooftvijanden des menschelijken geslaghts de Haat nam[elijk];

079 hij neemt een van deze, 't welk de gedaante heeft van een menschelijke borst, hij voegd het te zamen met een ander, dat de gedaante heeft van een menschelijk hooft en maakt van deze twee een geheel, hetwelk het bovenste gedeelte van een menschelijk lighaam vertoond; zult gij nu daarom zeggen, dat het wezen van het hoofd heeft toegenomen, omdat het vereenigt was met de borst;

HOOG (high); ten hoogsten 5x;

74xB: En de Levieten uit de kinderen der Kahathieten, en uit de kinderen der Korahieten, stonden op, om den HEERE, den God Israels, met luider stem ten hoogste te prijzen 2Kron.20:19;

maxime 35xE;

114 mogelijk dat God, die gezeid word ten hoogsten volmaakt en de eenigste oorzaak;

302 Gods(die wij hebben aangemerkt onse hoogste gelukzaligheid te zijn);

384 zo is't dan hierom hoog nodig geweest deze(God) te zoeken;

400 soo wil ik U ten hoogsten gebeeden hebben wel zorge te;

414 zo isse noodzakelijk oneijndig en ten hoogsten volmaakt in zijn geslagt;

421 waar ze alheel niet oneijndig noch ten hoogsten volmaakt in haar geslacht tegen't geen;

*HOOP +m; hoope 4x+m; hope 3x+m;

*HOPEN: hoopen; hoopt; * wanhopen; ophopen;

*HOREN 4x+3n+3m; hooren 11x+m; gehoort; behoren; toebehoren;

HOUDEN 6x; * bewaren; behouden 2x+5n; bezighouden; bezighouwden; gehouden 2x; gehouwen; houd n; houde 3x; hout; houw; * onderhouden; ophouden; voorhouden;

HOUT (wood);

lign* ~E;

436 uijt met het slaan van met een hout of ijzer op een zelve hand);

079 Een beeldhouwer die heeft van houwt gemaakt verscheijde gedaante;