GEWAARWORDEN (perceive) 19x+9n+4m;

gewaarwordende;

gewaarwording 3x;

waarneemen m;

gewaarworden 17xB (hun beider ogen geopend, en zij werden gewaar, dat zij naakt waren); waarnem* 46xB (geboden waarnemen; zijn wacht waarnemen);

percip* 78xE; percep* 8xE (Dico potius conceptum quam perceptionem quia perceptionis nomen indicare videtur mentem ab objecto pati. At conceptus actionem mentis exprimere videtur);

Related concepts: genieten; ondervinden.

'Gewaarworden' is used for becoming conscious in general. The term is used in a loose sense but seems very appropriate for being applied on the body as source of cognition (329 ). The expression 'zijn plicht waarnemen' (doing his duty) has a biblical conBentley 1693notation (218 ). The term is not used in technical sense for the first kind of knowledge, like 'ondervinden'.

146 en deze verandering van ons ontstaande uijt andere lichaamen die op ons werken, en kan niet zijn zonder dat de ziel die als dan gestadig verandert, deze verandering gewaar word. en deze verandering is eigentlijk dat 't welk wij gevoel noemen;

163 Voorders als wij iets komen gewaer te worden;

178 De tweede uijtwerkinge van't ware geloof is, dat ze ons brengt tot een klaar verstand door 't welk wij God liefhebben en ons alsoo verstandelijk doet gewaar worden die dingen die niet in ons maar buijten ons zijn >De 2.uijtwerkinge, dat ze ons verstandelijke doet genieten de zake die zij buijten ons aanwijst en vertoond;

201 zo zullen wij terstond gewaar worden, dat deze niet en zijn als maar;

213 middel hiertoe is haar geduurig waar te neemen zodanig als wij;

218 Hij kan ook niet sijn plicht wel waarneemen, dat is God voor alle dingen te kennen;

248 ieder in zig zelfs gevoeld wanneer hij gewaar word, dat zijn doen bij andere geagt;

268 wijnige of minder toevoeginge in' t zelve gewaar wordende);

274 n Segt gij dat de wil van wegen de vereeniginge die zij heeft met het verstand, ook gewaar word 't zelve 't geen het verstand verstaat en daarom dan ook bemindt. Maar dewijl gewaarworden ook is een begrip en een verwarde Idea, zoo is't dan ook een wijze van verstaan; dogh volgens het voorige en kan dit in de wil niet zijn, schoon er al zodanige vereeniging van ziel en lichaam was;

280 verstaan een pure Lijdinge is, dat is een gewaarwordinge in de ziel van de wezentheid en wezentl[ijkheid];

283 te weten, omdat wij iets van 't voorwerp komende gewaar te worden, wij ons inbeelden dat het voorwerp (schoon wij zeer weinig van het selve gewaar worden) zulks nochtans van zig zelfs in't geheel bevestigt of ontkent;

290 een kind dat voor de eerste maal tot het gewaar worden van zeeker ding komt. ex.;

305 wij aangedaan en alzoo' t zelve gewaar worden;

307 waardoor wij door het welke wij gewaar worden, van niets anders kan komen als;

310 is' t dat wij in de zelve niet anders gewaar worden als Beweeging en ruste;

311 Wat wij niet tegenstaande dit in ons gewaar worden te konnen geschieden;

312 eeven wel volgens' t geene wij in ons gewaar worden, zoo kan het wel geschieden, dat;

316 alzo in ons te weeg brengen en veroorzaken die zoodanige benaauwtheden, als wij te mets in ons gewaar worden wanneer wij de reeden daar af als wij die hebben, niet en weten >En hier uijt ontstaan die benaauwtheeden swaarmoedigheden, etc. die wij zonder de oorzaak te weten in ons gewaar worden .];

318 De voornaamste van deze stellen wij te zijn datze haar zelfs aan de ziel doet gewaar woorden en daar door ook aan andere lichaamen. Het welk door niets anders word veroorsaakt als door Beweginge en Ruste te zaame >Geschied alleen door beweging en ruste en wat buijten deze de ziel gewaar word en komt niet voort van't lichaam.]: Want in het lichaam en zijn geen andere dingen als deze door de welke het zoude konnen werken; zo dat alles dan wat buijten deze gewaarwordinge meer aan de ziele geschied, en kan niet door het lichaam veroorzaakt worden;

323 n aangezien het de voorwerpen zijn die ons haar zelven doen gewaar worden , zo woorden wij van de eene anders aangedaan als van d'andere... en hier uijt is alderleij slag van gevoel dat wij in ons gewaar worden en dat veel tijds door de lichaamelijke voorwerpen werkende is [in] ons lichaam, die wij impulsus noemen;

329 Waar op diend dat onderscheid gemaakt moet worden, tusschen de gewaarwordinge van de ziele als zij eerst het lichaam gewaar word en tusschen het oordeel het welk zij aanstonts daarop komt te maaken ...en zulks in haar gewaarwordende ontstaat'er droevheid en dat na de verandering is, die de geesten als dan ontfangen;

331 n Deze pranging word de ziel weder gewaar en is pijnlijk. Nu wat is 't dat de Medicijnen of wijn te weege brengt? Dit namelijk, dat zij door haar werking deze geesten van 't hart afdrijven en weder ruijmte maaken, het welk de ziele gewaar wordende verkwikking krijgt bestaande daar in, dat het waanbegrip van kwaad, door de andere proportie van beweging en stilte die de wijn veroorzaakt, gediverteert en op wat anders valt;

352 lichaam het aldereerste is dat onse ziel gewaar word;

353 door de beweeginge der geesten gedurig gewaar worden;

354 en wanneer wij dan deze uijtwerkingen gewaar worden , als dan konnen wij met waarheid zeggen weder geboren te zijn. Want onse eerste geboorte was doen als wij vereenigde met het lichaam door welke sodanige uijtwerkingen en lopinge van geesten zijn ontstaan, maar deze onse andere of tweede geboorte zal dan zijn, zo wanneer wij geheel andere uijtwerkingen van liefde gestelt na de kennisse van dit onlichamelijk voorwerp, in ons gewaar worden;

366 Staat dan ook aan te merken dat de mensch in hem zelve ook tweederlei wet gewaar word >Tweederleij wett word de mensch in hem zelfs gewaar waardoor deze beijde veroorzaakt worden.];