PREVENTIEF FOUILLEREN IN DE VEILIGSTE  PROVINCIES?

 “Groningen en Nederland zijn de veiligste plekken op de wereld – geloof dat nou alsjeblieft”; dat beweerde de Groninger  regiochef van politie Sitalsing eind november op TV-Noord. Het wekte dan ook geen geringe verbazing toen kort daarop burgemeester Wallage met het voorstel kwam om in Groningen preventief fouilleren mogelijk te maken. Met de nodige demagogie wist hij pas in de derde ronde een krappe meerderheid van de gemeenteraad achter zijn repressieve plannen te krijgen. Drenthe kon hier uiteraard niet bij achter blijven.  "Als het om veiligheid gaat, staat Drenthe al sinds jaar en dag aan de top", aldus Jacques  van den Berg, hoofdcommissaris van de regiopolitie Drenthe in het Dagblad van het Noorden van 18 januari 2003. Desalniettemin werd in het Regionaal College, het overleg tussen de Drentse burgemeesters en de hoofdofficier van justitie besloten dat alle Drentse gemeenten gaan overwegen een verordening voor preventief fouilleren op te stellen. Ondanks dat in de notulen van dit overleg wordt gesteld dat de burgemeester van Assen als voorzitter van het Regionaal College expliciet wilde vermelden, dat iedere gemeente vrij is in haar keuze om preventief fouilleren al dan niet in de gemeentelijke APV op te nemen. Zelfs een dorpsgemeente als Haaksbergen gaat mee in de waan van de veiligheidshype, door haar APV aan te scherpen met deze maatregel in de volste overtuiging deze nooit te zullen toepassen. Doet dit niet denken aan iemand die zeker weet nooit op vakantie te gaan, maar toch een doorlopende reisverzekering afsluit.

De gemeenteraden dienen voor het invoeren van preventief fouilleren de APV te wijzigen waarna zogeheten ‘veiligheidsrisicogebieden’ kunnen worden aangewezen; gebieden die gekenmerkt worden door een hoog risico op  geweldsincidenten, b.v. concentraties van uitgaansgegelegenheden. In zo’n gebied kan de politie iedereen fouilleren zonder dat sprake is van voorafgaande verdenking.

Preventief fouilleren betekent het breken met een van de belangrijkste grondrechten. De overheid kan pas repressie toepassen tegen individuen als er een gefundeerde en concrete verdenking bestaat dat deze persoon de wet overtreedt. Dit grondrecht dat burgers tegen willekeur van de staat dient te beschermen, wordt nu aan de kant geschoven. Iedereen is verdacht, iedereen kan worden aangehouden. Fouilleren is een inbreuk op de privacy van mensen. Velen zullen het als een schending van hun persoonlijke lichamelijke integriteit zien van top tot teen doorzocht te worden terwijl je ziet dat anderen gewoon door kunnen lopen. Dat zal juist agressie oproepen.

Bij onze rondvraag bij verschillende Drentse en Groningse gemeenten blijkt dat er de afgelopen jaren geen situaties zijn geweest of momenteel verwacht worden waarbij ook daadwerkelijk preventief zou moeten worden gefouilleerd. In de voorstellen van zowel Groningen als Drenthe is geen sprake van inhoudelijke onderbouwing. Cijfermateriaal over vermeende gestegen criminaliteit en toename van geweldsdelicten ontbreekt. Sterker nog, volgens de Drentse hoofdcommissaris van den Berg "laten cijfers zien dat het veiliger wordt".

Het doel van deze maatregel is niets anders is dan de controle en daarmee de macht van de overheid over de openbare ruimte te vergroten. Cameratoezicht, identificatieplicht en de recente plannen van Donner om personen te registreren die niet verdacht worden van strafbare feiten, het past allemaal. Daarbij wordt dankbaar gebruik gemaakt van de bestaande gevoelens van onveiligheid. Gevoelens die volgens diverse onderzoeken niet samenhangen met objectieve onveiligheid door een feitelijke stijging van criminaliteit, maar vaak opgeroepen en gestuurd worden door mediahypes en misleidende misdaadcijfers. Ondanks deze maatschappelijke realiteit verwachten de locale overheden dat mensen een dergelijke maatregel wel best vinden, niet leuk misschien, maar het zal toch wel moeten? Met alle gevolgen van dien.

De politie kan natuurlijk niet iedereen preventief fouilleren. Ze zal een selectie maken. Maar hoe zal er worden geselecteerd? Gezien het heersende politiek-maatschappelijke klimaat is de kans groot dat de keus zal vallen op migranten, vluchtelingen, zwarte mensen, kortom iedereen met een niet-witte huidskleur. Ook daklozen en junks, punks met een hanenkam, een ieder die qua uiterlijk afwijkt van het gemiddelde, zal eerder aan de beurt zijn.

Zo zal preventief fouilleren een stigmatiserend, vooroordelen bevestigend effect hebben naar diegenen die toch al het nodige over zich heen krijgen. Fouilleren zal, dat is bekend uit onderzoeken in o.a. België en Frankrijk, bijna noodzakelijkerwijs leiden tot discriminerend  politieoptreden. De recentelijke preventief fouilleeracties in Rotterdam en Amsterdam bevestigen deze bevindingen.

Repressie brengt de oplossing van sociale problemen geen stap dichterbij. Wij vinden dan ook dat de locale politiek niet moet meegaan gaan met gemeenten als Groningen,Assen en Haaksbergen in de veiligheidswaan van de dag, maar op basis van feiten binnen een maatschappelijke samenhang de privacy van de burger te respecteren en stigmatisering van de niet- witte mensen en mensen met een van het gemiddelde afwijkend uiterlijk te voorkomen, door preventief fouilleren af te wijzen.