ALLE DEUREN DICHT!

Geen asielrecht meer in Nederland

Door het jarenlang aanscherpen van het restrictieve vreemdelingenbeleid binnen EU-verband en op nationaal niveau en de negatieve beeldvorming door politici en media over buitenlanders, medelanders, minderheden, allochtonen, vreemdelingen, asielzoekers, vluchtelingen of welke term ook aktueel is, hebben we te maken met een toename van institutioneel en alledaags racisme. Met de invoering van de gedeeltelijke identificatieplicht, de Wet Arbeid Vreemdelingen, de Koppelingswet, de Vreemdelingenwet 2001 en andere maatregelen worden veel migranten en vluchtelingen maatschappelijk uitgesloten. Hen wordt de toegang tot Nederland ontzegd, ze worden uit de voorzieningen en op straat gezet, tot illegaal verklaard, blootgesteld aan razzia’s, opgesloten of per charter afgevoerd.

Dagelijks worden we via de media of in onze directe omgeving geconfronteerd met vluchtelingen die hier al jaren wonen en deel van onze gemeenschap uitmaken en die zonder voorzieningen op straat gezet worden. Uit verontwaardiging hierover zijn op lokaal niveau vormen van noodopvang dan ook als paddenstoelen uit de grond geschoten. Ze zijn echter in een mum van tijd vol of wegens een zelf opgelegd restrictief toelatingsbeleid voor vrijwel alle vluchtelingen gesloten. We hebben de laatste weken ook kunnen zien hoe het COA met mensen solt:  Binnen twee dagen moeten duizenden vluchtelingen zonder inspraak verhuizen; midden in het schooljaar. Veelal ging het om kleine opvangcentra. Juist die centra waar vluchtelingen nog enige privacy en veel contact met mensen in de directe omgeving hadden. Deze ontwikkeling heeft in het land grote verontwaardiging te weeg gebracht. Scholen en buurtbewoners gaan veelvuldig de straat op en kloppen aan bij de media, de locale overheid en  Den Haag. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vorige maand uit een onderzoek van het NIPO bleek dat tweederde van de Nederlanders vindt dat het vluchtelingenbeleid minder onmenselijk moet zijn.Hoe verhoudt zich deze maatschappelijke werkelijkheid met het ons jaren voorgehouden kamerbreed verhaal dat  er voor een ‘echte’ vluchteling altijd plaats is, de procedure zorgvuldig is en voor schrijnende gevallen een oplossing gevonden zal worden. 

Onder de vorige vreemdelingenwet

De vluchteling werd bij de aanvraag voor een vluchtelingenstatus in Nederland geconfronteerd met de Immigratie- en Naturalisatie Dienst (IND) die hun vluchtverhaal veelal niet serieus nam en in een te kort tijdsbestek afhandelde. Een negatieve beslissing lag dan ook meestal in het verschiet. De schade die hierbij aan het recht van de vluchteling  werd toegebracht kon dan ook niet anders dan leiden tot veel beroepsprocedures. Om zo alsnog een vluchtelingenstatus te verkrijgen. De overheid was hierdoor verantwoordelijk voor het feit dat vluchtelingen jarenlang in onzekerheid moesten leven, in een vollopende opvang. Mensen die uitgeprocedeerd waren en niet terug konden naar hun land van herkomst bleven noodgedwongen ook in de opvang of werden naar het in 1996 geopende verwijdercentrum Ter Apel gestuurd. Het experiment van het Hollandse model van grootschalig verwijderen van vluchtelingen met behoud van een schoon geweten mislukte. Een massale deportatie vanuit Ter Apel is niet van de grond gekomen.

Het toelatingsbeleid werd in 1998 door Staatssecretaris van Justitie Cohen verder aangescherpt. Dat gebeurde door de IND op te dragen bij nieuwe asielaanvragen het uitgangspunt te hanteren de vluchteling niet te geloven en niemand toe te laten. Het resultaat hiervan was dat na 1998 de afgegeven beschikkingen  van de IND in eerste aanleg per definitie negatief waren. Met als gevolg dat vluchtelingen bij voorbaat gedwongen waren bij de rechtbank in beroep te gaan, dat hun procedure onnodig verlengd werd of dat ze veelal op oneigenlijke gronden raakten uitgeprocedeerd.  Tevens werden Dublinclaimanten* en vluchtelingen die gedwongen waren een tweede asielverzoek in te dienen het recht op opvang ontzegd. Ondanks dat ze gerechtigd waren hun asielverzoek in Nederland af te wachten.

In 1999 is in de Tweede Kamer vrijwel  kritiekloos  een terugkeernotitie aangenomen die een nieuw Hollands model van verwijderen van vluchtelingen in het leven riep en per 1 april 2000 is gestart. De rollen werden hierbij omgedraaid. De Nederlandse overheid onttrok zich nu aan haar verantwoordelijkheid van de opvang voor vluchtelingen die niet terugkonden. Volgens de terugkeernotie werd “het uitgangspunt gehanteerd dat de verantwoordelijkheid voor de terugkeer primair bij de vreemdeling ligt”. Vluchtelingen die uitgeprocedeerd waren zouden overal uit de voorzieningen en op straat gezet en in een enkel geval daadwerkelijk uitgezet worden. Een politiek van administratieve verwijdering vanuit elk AZC of gemeentelijke woning in Nederland vond sindsdien plaats. Elke nu door de overheid geïlligaliseerde vluchteling die niet terug kon moest in de illegaliteit maar zien te overleven of moet zijn/haar lot in de handen leggen van de IOM. Deze organisatie van migratieverhindering en vluchtelingenbestrijding  hoeft geen rekenschap af te leggen aan de Nederlandse politiek. Haar medewerkers vallen niet onder de Nederlandse wetgeving, hoeven geen rekenschap af te leggen aan de Nederlandse politiek en zijn feitelijk immuun (zie artikel over IOM elders in deze special).        

Wat was het antwoord van politiek Den Haag op deze ondermijning van het Vluchtelingenverdrag, het soms meer dan tien jaar  gijzelen van vluchtelingen in de procedure en opvang of het administratief verwijderen van hen?

De nieuwe vreemdelingenwet

 Op 1 april 2001 trad de Nieuwe Vreemdelingenwet voor ‘nieuwkomers’  in werking. In de strijd om de vermeende gunst van de kiezer moest deze wet migranten en vluchtelingen nog meer afschrikken om naar Nederland te komen. De asielprocedure diende versneld te worden en er zou alleen nog plaats zijn voor de ‘echte’ vluchteling: de ‘politieke’ vluchteling.

Met de nieuwe wet is echter de vluchtelingenstatus opgeheven en in wezen het vluchtelingenverdrag van Genève opgezegd. Het woord vluchteling komt in de wet niet eens meer voor. Laat staan dat er sprake is van enige vorm van kwaliteitscontrole op de deskundigheid, betrouwbaarheid of politieke onpartijdigheid van tolken en contactambtenaren van de IND. Vervoegt een vluchteling zich nu bij een Aanmeld Centrum (AC) voor een asielaanvraag, dan wordt dit verzoek in eerste instantie binnen een 48-uurs procedure afgehandeld. De contactambtenaar heeft slechts 2,5 uur om de aanvraag af te handelen. Hierbij krijgt de vluchteling niet meer dan twintig minuten om de achtergrond van zijn  of haar vlucht toe te lichten. Dit terwijl een vluchteling dikwijls in berooide toestand in Nederland aankomt. Niet of nauwelijks documenten bij zich heeft die blijk geven van identiteit, nationaliteit of reisroute, laat staan enig bewijsstuk dat de vluchtmotieven kan onderbouwen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat momenteel 80% van de vluchtelingen in dit justitiële rad van fortuin het recht op de toegang tot de asielprocedure wordt ontzegd.

Stel dat het lot je bij het AC gunstig gezind is, dan mag de IND volgens dezelfde wet anderhalf jaar doen over de afhandeling van de asielaanvraag. Mocht je deze schifting overleven, dan krijgt je als voormalige vluchteling slechts een neutrale, voorlopige verblijfsvergunning (VBT) voor maximaal drie jaar met een verplichte inburgeringcursus. Drie jaar van onzeker bestaan, omdat na drie jaar de asielaanvraag opnieuw wordt behandeld. Dit om op zijn vroegst in 2005 in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd (VOT). Deze VOT krijg je als ex-vluchteling niet wanneer de regering je land inmiddels veilig heeft verklaard. De vraag rijst dan ook of er überhaupt nog plaats wordt ingeruimd voor vluchtelingen in Nederlandse samenleving,. Mede gezien het feit dat – ondanks de door NAVO-bondgenoot Bush aankondigde aanval op Irak  – de Nederlandse regering vrijwel de hele wereld veilig heeft verklaard. Inclusief Noord-Irak/Zuid-Koerdistan.

Het detentie en deportatieregime 2003

In vrijwel de gehele Europese Unie is het opsluiten van migranten en vluchtelingen een centraal onderdeel geworden van het ‘vreemdelingenbeleid’  en zijn in snel tempo migranten/vluchtelingen-gevangenissen gebouwd en uitgebreid. In 1992 werd als eerste het Grenshospitium geopend door de toenmalige staatssecretaris Kosto. Met de opening van Huis van Bewaring in Ter Apel voor vreemdelingendetentie in september 1998 werd de eerste keten van gevangenissen voor opsluiting en eventuele deportatie van migranten en vluchtelingen, die niet over volledige verblijfspapieren beschikten en geen strafbaar feit hadden gepleegd, afgerond. Vervolgens zijn er vier AC’s gebouwd waar vluchtelingen enkele dagen worden vastgehouden, waarna ze in de opvang komen of in de meeste gevallen met een busje afgevoerd en gedumpt worden bij het dichtbijgelegen station.

Op 11 november 2002 is er in Vught en deze maand in Deelen een verwijdercentrum voor AMA's (alleenstaande minderjarige asielzoekers) geopend. Op het terrein van deze zogenaamde AMA-campus worden minderjarige vluchtelingen opgesloten en onderworpen aan een streng regime, dat gericht is op segregatie en deportatie  Het doel van de campus is om jongeren die bij voorbaat uitgesloten worden van asiel in Nederland voor te bereiden op hun deportatie naar het land van herkomst. Dit moet gebeuren door middel van een strak programma van scholing, sport, recreatie en medische zorg welk zich uitsluitend binnen de hekken van het terrein afspeelt. Het is de jongeren niet toegestaan de campus te verlaten tenzij er een dringende reden is zoals bijvoorbeeld een ziekenhuisbezoek. Het beleid dat gevoerd wordt is gebaseerd op het Glenn Mills systeem, wat in de V.S. ontwikkeld is om criminele jongeren  te  heropvoeden. De AMA’s hebben daarentegen geen strafbaar feit gepleegd, maar zijn louter gevlucht naar Nederland.  Het idee achter het strenge regime en het gesloten karakter van de AMA- campus is dat  de jongeren terug moeten keren en het daarvoor gewenst is hen niet in contact te laten komen met de Nederlandse maatschappij. Voor alles moet 'integratie' voorkomen worden. In de praktijk komt dit beleid er op neer dat kinderen gevangen worden gehouden. Ondanks dat dit is in strijd met het internationale verdrag van de rechten van het kind.

Onder minister Nawijn is 13,5 miljoen euro uitgetrokken voor een nieuwe en restrictievere variant van het voormalige verwijdercentrum Ter Apel: deportatiegevangenissen met een capaciteit van 600 cellen bij de vliegvelden Schiphol en Zestienhoven. De eerste 300 cellen dienen in juni in bedrijf genomen te worden. Deze deportatiecentra zijn mede een uitvloeisel  van het overleg tussen het Ministerie van Justitie, de VNG(Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en gemeentebesturen zoals die van Groningen over de opvang van vluchtelingen die niet verwijderbaar zijn en die tot 1 juni nog in de gemeentelijke noodopvang zijn gehuisvest. Om de ten tijde van het bestaan van het verwijdercentrum Ter Apel mislukte deportatie van vluchtelingen nu wel te kunnen laten plaatsvinden wordt het leger ingeschakeld en worden handelsovereenkomsten en ontwikkelingshulp op Europees of bilateraal niveau als chantagemiddel ingezet.                                                                           De HLWG (Werkgroep op Hoog Niveau voor Asiel en Migratie) van de EU is al ver gevorderd in het door de strot drukken van wurgcontracten aan Libië, Marokko, Tunesië en Turkije  over de “relatie tussen migratiebeheer en ontwikkeling”. Met andere woorden: als deze landen niet als nieuw buitenschild van Fort Europa willen functioneren bij het weren van migranten en vluchtelingen voor de EU, zullen zij nog slechtere handelsbetrekkingen met de EU krijgen en kunnen ze elke vorm van ontwikkelingsgeld op hun buik schrijven. Deze chantagepolitiek wil de HLWG in de nabije toekomst ook los laten op Algerije, Egypte, Libanon en Syrië, opdat de zuidgrens van de EU reeds aan de overkant van het water is dichtgetimmerd. Omdat de deportatievluchten van de KLM en Martinair slechts in de ochtenduren vanaf Schiphol plaats kunnen vinden, worden nu legervliegtuigen ingezet. In eerste instantie zullen ze vertrekken vanaf Schiphol en Zestienhoven, maar directeur Schoof  van de IND zegt dat hij binnenkort ook kan beschikken over de faciliteiten van legervliegvelden.

Conclusie

Tot veler verbazing stelden bij de landelijke verkiezingen niet alleen de VVD, CDA en PvdA, dat uitgeprocedeerde vluchtelingen per charter het land uit moeten, maar ook GroenLinks en de SP.

Het enige punt waar nog over gedebatteerd wordt is de vraag of er een eenmalige maatregel moet komen voor een klein aantal vluchtelingen dat langer dan 5 jaar in de procedure wordt gehouden. Een voorstel waarmee politiek Nederland haar geweten schoon denkt te kunnen wassen en in kan stemmen met een vreemdelingenbeleid dat de mensenrechten van migranten en vluchtelingen schendt. Door de hele wereld veilig te verklaren, het sluiten van de grenzen buiten de EU, een asielprocedure te hanteren die 98% van alle vluchtelingen moet afwijzen, de beroepsprocedure feitelijke af te schaffen omdat de Raad van State elke inhoudelijke toetsing van het beleid van de IND nalaat. Vluchtelingen die het recht op een eerlijke asielprocedure onthouden wordt en al jaren in Nederland wonen en niet terug kunnen, worden nu verantwoordelijk gesteld voor de feitelijke afschaffing van het vluchtelingenverdrag van Genève. Ze worden zonder voorzieningen op straat geschopt of opgesloten en per (militaire) charter gedeporteerd. Ondanks dit racistisch beleid zullen migranten en vluchtelingen gedwongen blijven naar Europa en Nederland te komen, zolang de ongelijke welvaarts- en machtsverhoudingen op wereldschaal blijven bestaan en er oorlogen, armoede, dictaturen, milieurampen en vrouwenmishandeling bestaan. Als antwoord hierop zullen we ons moeten inzetten voor gelijke rechten voor allen en een ieder het basisrecht te geven om te leven waar hij of zij wil.

Migranten en vluchtelingen zijn niet het probleem, maar hebben een probleem: het institutioneel en alledaags racisme.

* Dublinclaimanten zijn die vluchtelingen waarvan de IND beweert dat zij al in een ander EU-land  asiel hadden moeten aanvragen.