De sterrenhemel het jaar door

Op deze site willen we u een overzicht geven van wat u allemaal kunt zien als u op een heldere avond naar boven kijkt. Zoals u misschien weet kan dat door het jaar heen veranderen. Het ene seizoen kunt u bepaalde sterrenbeelden zien, die u in een ander seizoen niet kunt zien. Dit geld niet voor de zogenaamde circumpolaire sterren, die het jaar door te zien zijn.
Sterrenkijken gaat het beste als u een goede sterrenkaart bij de hand hebt. Goede sterrenkaarten kunt u ook zelf op de computer maken, bijvoorbeeld met het programma SkyGlobe. Neem de sterrenkaart mee naar buiten samen met een afdruk van deze pagina. U zult zien dat u dan zo uw weg door de sterrenhemel gevonden hebt.

Circumpolaire sterren en sterrenbeelden
Ursa Major (Grote Beer)
Dit is misschien wel het allerbekendste sterrenpatroon. Velen zullen het direct herkennen. Ondanks zijn naam lijkt dit sterrenbeeld meer op een grote steelpan. Eigenlijk is de Grote Beer veel groter dan alleen het steelpannetje, maar deze zeven sterren zijn wel de helderste. Er staan in de steelpan geen sterren van de eerste magnitude. Wel vind u er zes sterren van de tweede magnitude. Een ster in de steelpan is van de derde magnitude, namelijk de ster aan het uiteinde van de steel. Een bijzondere ster in de Grote Beer is Mizar. Deze ster is namelijk een optische dubbelster. Met het blote oog zijn de afzonderlijke sterren moeilijk onderscheiden, maar met een verrekijker zijn duidelijk twee sterren te zien. De tweede, zwakke, ster is Alcor.

Ursa Minor (Kleine Beer)
De Kleine Beer heeft net zo'n steelpanvorm als de Grote Beer. U kunt de Kleine Beer makkelijk vinden, door de twee sterren die samen het achterste wandje van de steelpan van de Grote Beer vormen vijf keer te verlengen en wel naar boven (gezien vanuit het steelpannetje). U komt dan bij de Poolster, een ster van de tweede magnitude. De Poolster wijst overigens altijd naar het noorden, dus als u een kompas nodig heeft... De Poolster is het uiteinde van de steel van de Kleine Beer. De steelpan van de Kleine Beer heeft ook zeven sterren. 

Cassiopeia
Ook Cassiopeia is gemakkelijk te vinden. De lijn die u heeft getrokken vanuit de Grote Beer om de Poolster te vinden, trekt u nu gewoon nog net zo lang door aan de andere kant. Dan komt u uit tussen twee sterrenbeelden, waarvan degene die op een M of een W lijkt, Cassiopeia is. De W (of M) van Cassiopeia bestaat uit vijf sterren van de tweede en de derde magnitude. Er is nog een zesde ster, die echter buiten de W-vorm valt. Het andere sterrenbeeld dat u met de lijn vond is Cepheus, Cassiopeia's man. Hij bestaat uit sterren van de derde en vierde magnitude. Sommigen vinden dit sterrenbeeld er uit zien als een huis, zoals die door kleine kinderen worden getekend.

Sterrenbeelden in het voorjaar
Leo (Leeuw)
Dit sterrenbeeld is makkelijk ter herkennen aan zijn sikkel. Een deel van het sterrenbeeld ziet eruit als een omgekeerd vraagteken. Het sterrenbeeld heeft zes sterren. Het punt van de vraagteken is Regulus, een ster van de eerste magnitude. Nu u weet hoe de Leeuw eruit ziet, kunt u hem snel vinden met de volgende methode. Teken een denkbeeldige lijn tussen de ster die het uiteinde van de Grote Beer-pan is en de ster linksonderaan de pan van de Grote Beer naar beneden, vanuit de pan gezien. Na zes keer de afstand tussen de twee sterren, komt u ongeveer aan bij de Leeuw. Neem een sterrenkaart bij de hand voor de duidelijkheid.

Bootes (Bootes/Ossenhoeder)
Bootes ziet eruit als een soort vlieger, waarin de ster Arcturus (eerste magnitude) aan de bodem zit. Arcturus is de op drie na helderste ster aan de hemel.

Virgo (Maagd)
Het sterrenbeeld Maagd bevat de ster Spica, van de eerste magnitude. Om deze ster te vinden, verlengt u gewoon de lijn die u zocht om de Leeuw te vinden. U trekt de boog dus verder. Kijk of u, met behulp van een sterrenkaart, de rest van Maagd kunt herkennen.

Sterrenbeelden in de zomer
Lyra (de Lier)
De Lier is te herkennen aan zes sterren die dicht bij elkaar staan. Vier ervan staan in een vierkant. De helderste ster, Wega, staat er net buiten. Wega is de op een na helderste ster. Om Wega te vinden, gebruikt u weer de Grote Beer. Teken een denkbeeldige diagonaal van de rechterbeneden ster van het steelpannetje naar de ster linksboven in de pan, waaraan het handvat vast zit. Als je deze lijn een eindje doortrekt komt u vanzelf uit bij de heldere ster Wega.

Aquila (Arend)
De Arend is te herkennen door zijn groep van drie sterren, die zeer dicht op elkaar een rechte lijn vormen. De middelste ster hiervan is Altair, een ster van de eerste magnitude. Om Altair te vinden moet u gewoon naar beneden gaan als vanaf Wega.

Cygnus (Zwaan)
Het sterrenbeeld Zwaan is ook bekend als het Noorderkruis. Bovenaan het kruis staat de ster Deneb (eerste magnitude). Deneb kunt u vinden door een lijn te trekken tussen Wega en Altair en dan ten oosten van die lijn te kijken. Wega, Altair en Deneb vormen samen de zomerdriehoek.

Scorpius (Schorpioen)
De Schorpioen lijkt op een geweldige grote vishaak laag in het zuiden. Dit is een van de sterrenbeelden die eruit ziet als wat het moet voorstellen in de Griekse mhythologie.

Sagittarius (Boogchutter)
Ten westen van de Schorpioen vinden we de Boogschutter. Een deel van het sterrenbeeld ziet eruit als een theepot.

Sterrenbeelden in de herfst
Pegasus
Pegasus kunt u vinden door vanaf de middelste ster in Cassiopeia een lijn links naar beneden te trekken als u met uw gezicht naar het noorden kijkt of vanaf deze ster rechts naar beneden als u naar het zuiden kijkt. Deze lijn brengt u naar een groot vierkant hoog in de zuidelijke hemel. Dit is het vierkant van het vliegende paard Pegasus.

Andromeda
Ten oosten van het vierkant van Pegasus zitten enkele sterren op een lijn, tot onder cassiopeia. Dat is Andromeda. Het beroemdste aan dit sterrenbeeld is het sterrestelsel Andromeda, een ander sterrenstelsel als onze Melkweg. Het sterrenstelstel Andromeda (ook wel M31 genoemd) staat aan de Casseiopa-kant van het eerste paar sterren van het sterrenbeeld. Als het goed donker is, is het mogelijk M31 met het blote oog waar te nemen. Met een verrekijker kunt u al wat beter zien dat dit geen gewone ster is.

Sterrenbeelden in de winter
Orion
Orion is een van de spectaculairste en opvallendste sterrenbeelden in de lucht. Orion kan herkend worden aan zijn riem van drie sterren van de tweede magnitude in een rechte lijn, door het zwaard dat aan een eind van deze riem hangt. Maar Orion is vooral duidelijk door dat hij twee heldere sterren van de eerste magnitude bevat. De ene, de rode reus Betelgeuse, is eigenlijk Orions rechter schouder, en de andere, Rigel, is Orions linker hiel. Nabij de middelste ster van het zwaard zit een klein vlekje, dat er, gezien door het blote oog, als een gewone ster uitziet. Maar als u er een telescoop op zou richten, zou u een schitterende nebula kunnen zien. Op een sterrenkaart zult u Orion snel vinden.

Taurus (Stier)
Zodra Orion is gevonden, is het niet moeilijk meer om ook de Stier te vinden. Teken een lijn door de drie sterren van Orions riem, en verleng deze lijn westwaarts. U komt bij de heldere ster Aldebaran, van de eerste magnitude. Aldebaran is een rode reus en in het sterrenbeeld stelt de ster het oog van de Stier voor.

De Pleiaden
Als u de lijn van Orions riem, waarmee u Aldebaran heeft gevonden nog iets verder doortrekt, komt u bij de sterrengroep 'Pleiaden'. De Pleiaden maken nog onderdeel uit van het sterrenbeeld Stier. Met het blote oog zijn er zes a zeven sterren te zien, met een verrekijker al veel meer.

Perseus
Perseus is van belang doordat het een variabele ster bevat; Algol. Algol is variabel door dat het eigenlijk een dubbelster is. De twee sterren draaien zo om elkaar heen, dat de ene, helderdere, ster de ander steeds weer bedekt. Algol is oorspronkelijk een ster van de tweede magnitude, maar elke 69 uur wordt het even een ster van de vierde magnitude voor een paar uur. Om Perseus te vinden, moet u een lijn tekenen van de bodemster in het voorste deel van de Kleine Beer naar de Poolster, en deze lijn ongeveer twee keer die afstand verder trekken.

Auriga (Voerman)
De Voerman is een duidelijk sterrenbeeld, dat de ster Capella bevat. Capella is de op twee na helderste ster zichtvaar op het noordelijk halfrond. Capella ziet er enigzins geel uit. Het is een rode reus. Om Capella te vinden, kijkt u naar boven, boven Orion en de Stier. De heldere ster daar is Capella. Vier andere redelijk heldere sterren (tweede en derde magnitude) vormen samen met Capella een vijfhoek.

Canis Major (Grote Hond)
De Grote Hond volgt de jager Orion door de lucht. Dit sterrenbeeld bevat de helderste ster zichtbaar in de nachtelijke hemel; Sirius. Deze ster staat 'slechts' 8,5 lichtjaar van ons vandaan, en is daarmee een van de dichtsbijzijnde sterren. Sirius is te vinden door Orions riem te volgens, de andere kant op dan de Stier en Aldebaran.

Canis Minor (Kleine Hond)
Dit sterrenbeeld bevat de ster Procyon, een ster van de eerste magnitude. Procyon kun je vinden door ten oosten boven Sirius te kijken.

Gemini (Tweelingen)
Het sterrenbeeld Tweelingen bevat twee heldere sterren: Castor en Pollux (tweelingen?) Pollux is een ster van de eerste magnitude, Castor is een ster van de tweede magnitude. Om Tweelingen te vinden, tekent u een lijn vanaf de ster Rigel, in Orion door Betelgeuse, vervolgens trekt u die lijn door naar boven. Deze lijn brengt u vlak bij Pollux.